Лейкоцитарлық формуламен жалпы қан талдауы + ЭТЖ (кеңейтілген)

Жалпыклиникалық зерттеу: Кеңейтілген лейкоцитарлық формуламен жалпы қан талдауы + СОЭ. Бұл — веноздық қаннан жасалатын зертханалық талдау, оның барысында биоматериалдың жасушалық құрамы, физика-химиялық қасиеттері және микроскопиялық көрінісі бағаланады. Мұндай зерттеулер базалық зерттеулерге жатады, ағзаның немесе нақты жүйенің жағдайы туралы жалпы көрініс береді және диагностика мен бақылауда кеңінен қолданылады.

Нәтиже қабынуды, инфекцияны, ағзалар қызметінің бұзылыстарын және басқа ауытқуларды анықтауға көмектеседі.

Эритроциттер (RBC) — қызыл қан денешіктері. Оттегін тасымалдайтын ірі ядросыз жасушалар. Қос дөңес диск пішіні эритроциттерге салыстырмалы түрде үлкен өлшемдеріне қарамастан ең ұсақ капиллярларға енуге және оттегін барлық ағзалар мен тіндерге жеткізуге мүмкіндік береді. Эритроциттер сүйек кемігінде жетіліп, көкбауырда бұзылады. Қызыл қан жасушасының өмір сүру мерзімі — 120 күн. Қанның жалпы талдауы шеңберінде қандағы эритроциттердің концентрациясынан басқа, олардың орташа көлемі, эритроциттегі гемоглобиннің орташа мөлшері мен концентрациясы, анизоцитоз индексі де анықталады. Эритроциттердің түсінің (анизохромия, полихроматофилия), пішінінің (пойкилоцитоз) өзгерістері, олардың ядроларының қалдықтары (Жолли денешіктері) және ядролық қабықшасының қалдықтары (Кебот сақиналары) анықталуы мүмкін. Эритробластар — жетілмеген эритроциттер, қызыл қан жасушаларының ізашарлары. Эритробластардың саны мен сыртқы түрі қан түзілудің тиімділігін көрсетеді. Егер бұл жасушалар аз болса, эритроциттердің төмен мөлшері олардың сүйек кемігінде жеткіліксіз өндірілуімен байланысты. Қалыпты өлшемі бар эритробластар нормобластар деп аталады. Тым ірі эритробластарды мегалобластар деп атайды — олардың пайда болуы мегалобластты В12 тапшылығы немесе фолий тапшылығы анемиясына тән.

Гемоглобин (HGB) — құрамында темір бар ақуыз молекуласы. Гемоглобин эритроциттердің құрамына кіреді. Дәл сол газдарды қосып алып, содан кейін оларды тіндердің ішінде босатады. Қан көлемінің бірлігіне шаққандағы гемоглобин концентрациясы бойынша анемияның бар екенін және ауырлығын пайымдайды. Гемоглобиннің өзгерістері сандық қана емес, сапалық та болады. Гемоглобин құрылымының бұзылыстарын гемоглобинопатиялар деп атайды. Орақ жасушалы анемия — мұндай аурудың мысалы. Гематокрит (HCT) — есептік көрсеткіш. Оны эритроциттердің жалпы массасын қан плазмасының көлеміне бөлу арқылы есептейді. Гематокрит қанның «қоюлығын» көрсетеді. Егер ол тым жоғары болса, қан «қою» деп саналады, бұл микроциркуляцияның бұзылуына әкелуі мүмкін. Өте төмен гематокрит қанның «сұйық» болғанын білдіреді. Бұл жағдайда жүрек жеткіліксіздігінің белгілері пайда болуы мүмкін.

Тромбоциттер (PLT) — қан ұйығын қалыптастыруға және тіндердің регенерациясына жауап беретін шағын ядросыз жасушалар. Тромбоциттер шамамен 10 күн өмір сүреді. Жарақат болған жағдайда олар тамыр қабырғасы зақымданған аймақта жинақталады, жабысады (агрегация) және жараны жауып, осылайша қан жоғалтудың алдын алады. Тромбоциттердің тым көп мөлшері тромб түзілуге бейімділік тудырады, ал олар қанда аз болса, қан кетулердің қаупі артады: мұрын, жатыр, асқазан-ішек және басқалары. Қандағы тромбоциттердің концентрациясынан басқа, бұл жасушалардың орташа көлемі, анизоцитоз индексі, үлкен тромбоциттер коэффициенті және тромбокрит — тромбоциттер көлемінің қан плазмасының көлеміне қатынасы да анықталады.

Лейкоциттер (WBC) — иммундық реакцияларға жауап беретін ақ қан денешіктері. Лейкоциттердің көптеген түрлері бар. Олардың саны мен арақатынасы лейкоциттік формула шеңберінде анықталады. Жасушалардың бес типі анықталады:

нейтрофилдер — жұқпалы аурулардың қоздырғыштарына шабуыл жасайтын ең көп жасушалар (сегмент ядролы, таяқша ядролы нейтрофилдер, токсогендік түйіршіктілік және ядролардың гиперсегментациясы анықталады);

лимфоциттер — бұл жасушалардың түрлі типтері жасушалық (Т-лимфоциттер) және гуморальды (В-лимфоциттер) иммунитетке жауап береді;

эозинофилдер — бұл жасушалардың деңгейі паразиттік инвазиялар мен аллергиялық ауруларда күрт жоғарылайды;

моноциттер — бактерияларды, қарапайымдыларды жойатын, бөгде бөлшектер мен ағзаның өлі жасушаларын бұзатын ең ірі жасушалар;

базофилдер — гистамин бөлетін, жедел типті иммундық реакциялардың дамуына жауап беретін жасушалар. Эритроциттердің шөгу жылдамдығы (СОЭ) — қабыну маркері ретінде анықталады. Эритроциттер қан плазмасынан «ауырырақ», сондықтан біртіндеп төмен шөгеді. СОЭ негізінен қанның химиялық құрамына байланысты. Қабыну кезінде плазмада глобулиндер мен фибриноген жинақталады. Олар эритроциттердің бетіне «жабысып», олардың теріс электрлік зарядын азайтады. Нәтижесінде эритроциттер жақындасады, жабысады және тезірек шөгетін агрегаттар түзеді.

Профилактикалық тексеру аясында және тиісті жүйе тарапынан шағымдар болғанда, қабыну және басқа ауруларды диагностикалау, олардың ағымын және емдеу тиімділігін бақылау үшін, сондай-ақ медициналық араласулар алдында ұсынылады.

Қан венадан алынады. Таңертең аш қарынға (8–12 сағат ашыққаннан кейін) немесе жеңіл тамақтан 3–4 сағат өткен соң тапсырған дұрыс; су ішуге болады. Алдыңғы күні майлы тағамнан, алкогольден, қарқынды дене жүктемесі мен күйзелістен аулақ болыңыз, тапсырар алдында 10–15 минут демалыңыз. Қабылдап жүрген дәрілер мен биологиялық белсенді қоспалар туралы дәрігерге айтыңыз. Физиоемшаралардан, рентгеннен және басқа аспаптық зерттеулерден кейін бірден тапсырмаңыз.