Таҳлили умумии хун бо формулаи лейкоситарӣ + СОЭ (васеъ)

Муоинаи умумиклиникӣ: Таҳлили умумии хун бо формулаи васеи лейкоситарӣ + СОЭ. Ин таҳлили лабораторист, ки аз хуни варид иҷро мешавад ва дар он таркиби ҳуҷайравӣ, хосиятҳои физикию химиявӣ ва манзараи микроскопии биоматериал баҳо дода мешаванд. Чунин муоинаҳо ба муоинаҳои асосӣ мансубанд, манзараи умумии ҳолати организм ё низоми мушаххасро медиҳанд ва дар ташхис ва мушоҳида васеъ истифода мешаванд.

Натиҷа ба ошкор кардани илтиҳоб, сироят, вайроншавии вазифаи узвҳо ва дигар инҳирофҳо кӯмак мекунад.

Эритросситҳо (RBC) — ҷисмчаҳои сурхи хун. Ҳуҷайраҳои калони бидуни ядро, ки оксигенро интиқол медиҳанд. Шакли диски дутарафа барҷаста ба эритросситҳо имкон медиҳад бо вуҷуди андозаҳои нисбатан калон ба хурдтарин капиллярҳо ворид шаванд ва оксигенро ба ҳамаи узвҳо ва бофтаҳо расонанд. Эритросситҳо дар мағзи устухон пухта расида, дар испурч вайрон мешаванд. Мӯҳлати ҳаёти ҳуҷайраи сурхи хун — 120 рӯз. Дар доираи таҳлили умумии хун ғайр аз консентратсияи эритросситҳо дар хун, инчунин ҳаҷми миёнаи онҳо, миқдор ва консентратсияи миёнаи гемоглобин дар эритроссит, индекси анизоситоз низ муайян карда мешавад. Метавонанд тағйироти ранг (анизохромия, полихроматофилия), шакл (пойкилоситоз)-и эритросситҳо, боқимондаҳои ядроҳои онҳо (ҷисмчаҳои Ҷоллӣ) ва пардаи ядроӣ (ҳалқаҳои Кебот) ошкор шаванд. Эритробластҳо — эритросситҳои напухта, пешгузаштагони ҳуҷайраҳои сурхи хун. Шумора ва намуди зоҳирии эритробластҳо самаранокии хунсозиро инъикос мекунанд. Агар ин ҳуҷайраҳо кам бошанд, миқдори пасти эритросситҳо бо истеҳсоли нокифояи онҳо дар мағзи устухон алоқаманд аст. Эритробластҳое, ки андозаи муқаррарӣ доранд, нормобластҳо номида мешаванд. Эритробластҳои хеле калонро мегалобластҳо меноманд — пайдоиши онҳо ба камхунии мегалобластии норасоии В12 ё норасоии фолий хос аст.

Гемоглобин (HGB) — молекулаи сафедавии дорои оҳан. Гемоглобин ба таркиби эритросситҳо дохил мешавад. Маҳз он газҳоро мепайвандад ва сипас онҳоро дар дохили бофтаҳо озод мекунад. Аз рӯи консентратсияи гемоглобин ба воҳиди ҳаҷми хун дар бораи мавҷудият ва вазнинии камхунӣ хулоса мебароранд. Тағйироти гемоглобин на танҳо миқдорӣ, балки сифатӣ низ мешаванд. Вайроншавиҳои сохти гемоглобинро гемоглобинопатияҳо меноманд. Камхунии ҳуҷайраҳои досмонанд — намунаи чунин беморӣ. Гематокрит (HCT) — нишондиҳандаи ҳисобӣ. Онро бо роҳи тақсим кардани массаи умумии эритросситҳо ба ҳаҷми плазмаи хун ҳисоб мекунанд. Гематокрит «ғафсии» хунро инъикос мекунад. Агар он хеле баланд бошад, хун «ғафс» ҳисобида мешавад, ки метавонад ба вайроншавии микросиркулятсия оварда расонад. Гематокрити хеле паст маънои онро дорад, ки хун «моеъ» шудааст. Дар ин ҳолат аломатҳои норасоии дил метавонанд пайдо шаванд.

Тромбоситҳо (PLT) — ҳуҷайраҳои хурди бидуни ядро, ки барои ташаккули лахтаи хун ва барқароршавии бофтаҳо ҷавобгаранд. Тромбоситҳо тақрибан 10 рӯз умр мебинанд. Дар сурати осеб онҳо дар минтақае ҷамъ мешаванд, ки девори раг осеб дидааст, мечаспанд (агрегатсия) ва захмро мепӯшонанд ва бо ин роҳ аз даст додани хунро пешгирӣ мекунанд. Миқдори хеле зиёди тромбоситҳо ба ташаккули лахта майл ба вуҷуд меорад, агар онҳо дар хун кам бошанд, хатари хунравиҳо меафзояд: бинӣ, бачадон, меъдаю рӯда ва ғайра. Ғайр аз консентратсияи тромбоситҳо дар хун, инчунин ҳаҷми миёнаи ин ҳуҷайраҳо, индекси анизоситоз, коэффисиенти тромбоситҳои калон ва тромбокрит — таносуби ҳаҷми тромбоситҳо ба ҳаҷми плазмаи хун муайян карда мешавад.

Лейкоситҳо (WBC) — ҷисмчаҳои сафеди хун, ки барои аксуламалҳои иммунӣ ҷавобгаранд. Намудҳои зиёди лейкоситҳо вуҷуд доранд. Шумора ва таносуби онҳо дар доираи формулаи лейкоситарӣ муайян карда мешавад. Панҷ навъи ҳуҷайраҳо муайян карда мешавад:

нейтрофилҳо — сершумортарин ҳуҷайраҳое, ки ба барангезандагони бемориҳои сироятӣ ҳамла мекунанд (нейтрофилҳои сегментядроӣ, чӯбчаядроӣ, донадории токсогенӣ ва гиперсегментатсияи ядроҳо муайян карда мешаванд);

лимфоситҳо — навъҳои гуногуни ин ҳуҷайраҳо барои масунияти ҳуҷайравӣ (Т-лимфоситҳо) ва гуморалӣ (В-лимфоситҳо) ҷавобгаранд;

эозинофилҳо — сатҳи ин ҳуҷайраҳо ҳангоми инвазияҳои паразитӣ ва бемориҳои аллергӣ якбора баланд мешавад;

моноситҳо — калонтарин ҳуҷайраҳо, ки бактерияҳо, соддатаринҳоро нобуд мекунанд, зарраҳои бегона ва ҳуҷайраҳои мурдаи организмро вайрон месозанд;

базофилҳо — ҳуҷайраҳое, ки гистамин ҷудо мекунанд ва барои инкишофи аксуламалҳои иммунии навъи фаврӣ ҷавобгаранд. Суръати таҳшиншавии эритросситҳо (СОЭ) — ҳамчун маркери илтиҳоб муайян карда мешавад. Эритросситҳо аз плазмаи хун «вазнинтар» ҳастанд, бинобар ин тадриҷан ба поён мешинанд. СОЭ асосан аз таркиби кимиёвии хун вобаста аст. Ҳангоми илтиҳоб дар плазма глобулинҳо ва фибриноген ҷамъ мешаванд. Онҳо ба сатҳи эритросситҳо «мечаспанд» ва заряди манфии электрии онҳоро кам мекунанд. Дар натиҷа эритросситҳо наздик мешаванд, мечаспанд ва агрегатҳоеро ташкил медиҳанд, ки зудтар мешинанд.

Дар доираи муоинаи профилактикӣ ва ҳангоми мавҷудияти шикоят аз ҷониби низоми дахлдор, барои ташхиси бемориҳои илтиҳобӣ ва дигар бемориҳо, назорати ҷараёни онҳо ва самаранокии табобат, инчунин пеш аз дахолатҳои тиббӣ тавсия дода мешавад.

Хун аз раг гирифта мешавад. Беҳтар аст субҳ бо меъдаи холӣ (пас аз 8–12 соат гуруснагӣ) ё 3–4 соат пас аз хӯроки сабук супорида шавад; нӯшидани об мумкин аст. Рӯзи пеш аз хӯроки серравған, машрубот, машқи вазнин ва фишори асаб худдорӣ кунед, пеш аз супоридан 10–15 дақиқа истироҳат кунед. Дар бораи доруҳо ва иловаҳои фаъоли биологие, ки қабул мекунед, ба духтур хабар диҳед. Фавран пас аз физиотерапия, рентген ва дигар таҳқиқоти асбобӣ насупоред.