Glutamatdekarboksilazaga antitanalar (AT-GAD)

I tur qandli diabet (SD I) genetik moyilligi bor odamlarda meʼda osti bezi beta-hujayralarining T-hujayralar bilan autoimmun shikastlanishidan rivojlanadi. Bu jarayon orolcha hujayralarining turli antigenlariga autoimmun antitanalar hosil boʻlishi bilan kechadi. S D I ning xususiyati — muayyan antitanalarning, shu jumladan maʼlum bir kislota sintezida ishtirok etadigan va GAD65 hamda GAD67 degan ikkita izoformadan iborat glutamatdekarboksilazaga (GAD) antitanalarning mavjudligi. Tadqiqotlar GAD65 SD I da autoimmun antitanalarning asosiy nishoni ekanini koʻrsatdi. GAD — meʼda osti bezi beta-hujayralaridagi ferment. GAD ga antitanalar SD I xavfi yuqori shaxslarni aniqlash uchun muhim — sezuvchanligi 70%, spetsifikligi 99%. Bu antitanalar darajasini bemorlarda kasallik simptomlari paydo boʻlishidan koʻp yil oldin aniqlash mumkin. Vaqt oʻtishi bilan SD I bor odamlarda GAD ga antitanalar darajasi pasayadi, biroz vaqtdan keyin esa antitanalar bemorlarning faqat 20% ida topiladi. Bu antitanalar SD I bor bemorlarning 60–80% ida boʻladi.

GAD, IA2, IAA va ICA ga antitanalar darajasini oʻlchash diabeti bor bemorlarning qarindoshlarida SD I rivojlanishini tashxislash va prognoz qilishda kalit rol oʻynaydi. Bitta autoantitananing mavjudligi kasallik xavfini kam oshiradi, turli antitanalarning mavjudligi esa xavfni sezilarli oshiradi. GAD ga antitanalarni oʻrganish SD I ni SD II dan farqlashga yordam beradi va insulin terapiyasini boshlash haqida qaror qabul qilishga koʻmaklashadi.

Bolalar tibbiyotida bolalarda autoimmun agressiya markerlarining boʻlmasligi SD II ni farqlash va tasdiqlash uchun muhim mezon hisoblanadi. Ortiqcha vazni bor, glyukozaga toleranligi buzilgan shaxslarda yoki gestatsion diabeti bor ayollarda GAD ga antitanalarning mavjudligi SD I rivojlanish xavfini prognoz qiladi.

GAD ga antitanalar shuningdek asab tizimining kam uchraydigan kasalligi — mushak qotishi sindromi bilan bogʻliq. Bu sindromi bor bemorlarda GAD ga antitanalar koʻproq topiladi.

I turdagi qandli diabet tashxisini qoʻyishga yordam;
I va II turdagi qandli diabet oʻrtasini farqlash;
Ortiqcha vazni, uglevodlarga toleranrligi buzilgan bemorlarda va gestatsion qandli diabeti bor ayollarda I turdagi qandli diabet rivojlanishi xavfini baholash;
Diabeti bor bemorlarning qarindoshlarida I turdagi qandli diabet paydo boʻlishini bashorat qilish.

Qon venadan olinadi. Ertalab och qoringa (8–12 soat ochlikdan keyin) yoki yengil ovqatdan 3–4 soat oʻtgach topshirish maqsadga muvofiq; suv ichish mumkin. Bir kun oldin yogʻli ovqat, alkogol, jadal jismoniy yuklama va stressdan saqlaning, topshirishdan oldin 10–15 daqiqa dam oling. Qabul qilayotgan dorilar va biologik faol qoʻshimchalar haqida shifokorga xabar bering. Fizioterapiya muolajalari, rentgen va boshqa asbobiy tekshiruvlardan keyin darhol topshirmang.