Qonni aminokislotalar va atsilkarnitinlarga kompleks tahlil qilish (42 koʻrsatkich). YuSSX-MS usuli
Tavsif
Yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi va mass-spektrometriya (HPLC-MS) usulida aminokislotalar va atsilkarnitinlarni kompleks tekshirish (42 koʻrsatkich) — moddalar almashinuvining irsiy kasalliklarini tashxislash uchun qoʻllaniladigan metabolik tekshiruv. Aminokislotalar oqsil almashinuvi va mochevina sikli holatini, erkin karnitin va atsilkarnitinlar (uning yogʻ va organik kislotalar bilan birikmalari) profili esa — yogʻ kislotalarining mitoxondrial oksidlanishi ishini va organik kislotalar almashinuvini aks ettiradi.
Tekshiruv aminoatsidopatiyalarni (fenilketonuriya, tirozinemiya, «zarang sharbati» kasalligi, gomotsistinuriya, mochevina sikli buzilishlari), organik atsiduriyalarni (propion, metilmalon, izovalerian va b.) va yogʻ kislotalari β-oksidlanishi nuqsonlarini (MCAD, VLCAD, LCHAD va boshqalar) aniqlash, shuningdek karnitin bilan taʼminlanganlik va nutritiv holatni baholash imkonini beradi.
Koʻrsatmalar: kimga va qachon topshirish kerak
Bolalar va kattalarda irsiy almashinuv kasalliklariga shubha qilinganda: psixomotor rivojlanishning kechikishi, tirishishlar, mushak gipotoniyasi, takroriy qusish, ovqatdan bosh tortish, ong susayishi epizodlari, gipoglikemiya, metabolik atsidoz, giperammoniyemiya, kardiomiopatiya, genezi nomaʼlum jigar zararlanishi, rabdomioliz va jismoniy yuklamalarni koʻtara olmaslikda, oilaviy anamnez ogʻirlashganda (oilada bolalarning tushunarsiz oʻlimi), neonatal skriningning musbat natijasini aniqlashtirish uchun, shuningdek aniqlangan buzilishlarni davolashni (parhez terapiyasini) nazorat qilish va karnitin taqchilligini baholash uchun tayinlanadi.
Tahlilga tayyorgarlik
Aminokislotalar va atsilkarnitinlarga qon venadan ertalab och qoringa topshiriladi: kattalar va 1 yoshdan katta bolalar — ovqatdan 8–12 soat oʻtgach (bundan uzoq och qolmang — ochlikning oʻzi atsilkarnitinlar darajasini oshiradi), 1 yoshgacha bolalar — navbatdagi ovqatlantirishdan oldin, oldingisidan 3–4 soat oʻtgach. Faqat gazsiz suv ichish mumkin. 3–7 kun oldin (shifokor bilan kelishilgan holda) L-karnitin, aminokislotali biologik faol qoʻshimchalar, sport ovqatlanishi va protein kokteyllarini qabul qilishni toʻxtating; bir kun oldin kechki ovqat ortiqcha goʻshtsiz boʻlsin. 24 soat oldin alkogol va jadal jismoniy yuklamalarni istisno qiling. Davolovchi parhezdagi irsiy modda almashinuvi kasalligida (maxsus aralashmalar, MCT-moy) parhezni oʻzgartirmang va uni yoʻllanmada koʻrsating. Valproatlar, pivalat-antibiotiklar (sefditoren), karnitin qabul qilish, gemodializ haqida xabar bering. Oʻtkir metabolik krizda (qusish, gipoglikemiya, ong buzilishi) qon tayyorgarliksiz darhol olinadi.
Natijalarni talqin qilish
Profilning xarakterli oʻzgarishlari — alohida aminokislotalar yoki ularning birikmalarining, spetsifik atsilkarnitinlarning (qisqa, oʻrta yoki uzun zanjirli) oshishi, erkin karnitinning pasayishi — irsiy almashinuv buzilishlarining aniq guruhlarini (aminoatsidopatiyalar, organik atsiduriyalar, yogʻ kislotalari oksidlanishi nuqsonlari, mochevina sikli buzilishlari) koʻrsatadi va spetsifik biokimyoviy hamda molekulyar-genetik tekshiruvlar bilan tasdiqlashni talab qiladi. Oʻrtacha nospetsifik ogʻishlar ochlikda, toʻlaqonli boʻlmagan ovqatlanishda, jigar va buyrak kasalliklarida boʻlishi mumkin.
Natijaga oxirgi ovqatlanishdan keyin oʻtgan vaqt, ovqatlanish xarakteri (davolovchi aralashmalar, parenteral oziqlantirish), karnitin va boshqa biologik faol qoʻshimchalar, valproatlar, baʼzi antibiotiklarni qabul qilish, oʻtkir holat (katabolizm), yosh taʼsir qiladi. Natijani genetik shifokor yoki irsiy almashinuv kasalliklari boʻyicha mutaxassis izohlaydi.
Tekshiruv natijalari tashxis emas — talqinni davolovchi shifokor amalga oshiradi.