Таҳлили маҷмӯии хун ба аминокислотаҳо ва атсилкарнитинҳо (42 нишондиҳанда). Усули ВЭЖХ-МС
Тавсиф
Таҳқиқи маҷмӯии аминокислотаҳо ва атсилкарнитинҳо (42 нишондиҳанда) бо усули хроматографияи моеъи самаранокиаш баланд бо масс-спектрометрия (ВЭЖХ-МС) — таҳқиқи метаболикӣ, ки барои ташхиси бемориҳои ирсии мубодилаи моддаҳо истифода мешавад. Аминокислотаҳо ҳолати мубодилаи сафеда ва сикли мочевинаро инъикос мекунанд, профили карнитини озод ва атсилкарнитинҳо (пайвастагиҳои он бо кислотаҳои чарбӣ ва органикӣ) бошад — кори оксидшавии митохондриалии кислотаҳои чарбӣ ва мубодилаи кислотаҳои органикиро.
Таҳқиқ имкон медиҳад аминоатсидопатияҳо (фенилкетонурия, тирозинемия, бемории «шарбати заранг», гомотсистинурия, вайроншавии сикли мочевина), атсидурияҳои органикӣ (пропионӣ, метилмалонӣ, изовалерианӣ ва ғ.) ва нуқсонҳои β-оксидшавии кислотаҳои чарбӣ (MCAD, VLCAD, LCHAD ва дигарон) ошкор карда шаванд, инчунин таъминот бо карнитин ва ҳолати нутритивӣ баҳо дода шавад.
Нишондодҳо: ба кӣ ва кай супоридан
Ҳангоми шубҳа ба бемориҳои ирсии мубодила дар кӯдакон ва калонсолон таъин карда мешавад: ҳангоми таъхири рушди психомоторӣ, кашишҳо, гипотонияи мушакҳо, қайкунии такрорӣ, даст кашидан аз хӯрок, эпизодҳои пахшшавии ҳуш, гипогликемия, атсидози метаболикӣ, гипераммониемия, кардиомиопатия, осеби ҷигари генезаш номаълум, рабдомиолиз ва таҳаммул накардани сарбории ҷисмонӣ, ҳангоми анамнези вазнини оилавӣ (марги бесабаби кӯдакон дар оила), барои аниқ кардани натиҷаи мусбати скрининги неонаталӣ, инчунин барои назорати табобати (парҳезтерапияи) вайроншавиҳои ошкоршуда ва баҳодиҳии норасоии карнитин.
Омодагӣ ба таҳлил
Хун аз раг барои аминокислотаҳо ва атсилкарнитинҳо субҳ бо меъдаи холӣ супорида мешавад: ба калонсолон ва кӯдакони аз 1 сола боло — 8–12 соат пас аз хӯрок (дарозтар гурусна намонед — гуруснагӣ худ сатҳи атсилкарнитинҳоро баланд мебардорад), ба кӯдакони то 1 сола — пеш аз ширдиҳии навбатӣ, 3–4 соат пас аз ширдиҳии қаблӣ. Танҳо оби бегаз нӯшидан мумкин аст. 3–7 рӯз пеш (бо мувофиқаи духтур) қабули L-карнитин, иловаҳои фаъоли биологии аминокислотагӣ, ғизои варзишӣ ва коктейлҳои протеиниро қатъ кунед; рӯзи пеш шом бе гӯшти барзиёд. 24 соат пеш машрубот ва сарбориҳои шадиди ҷисмониро истисно кунед. Ҳангоми бемории ирсии мубодила дар парҳези табобатӣ (омехтаҳои махсус, равғани MCT) парҳезро тағйир надиҳед ва онро дар роҳхат нишон диҳед. Дар бораи қабули валпроатҳо, антибиотикҳо-пивалатҳо (сефдиторен), карнитин, гемодиализ хабар диҳед. Ҳангоми бӯҳрони шадиди метаболикӣ (қайкунӣ, гипогликемия, вайроншавии ҳуш) хун фавран, бе омодагӣ гирифта мешавад.
Тафсири натиҷаҳо
Тағйироти хоси профил — баландшавии аминокислотаҳои алоҳида ё якҷояшавии онҳо, атсилкарнитинҳои махсус (занҷири кӯтоҳ, миёна ё дароз), пастшавии карнитини озод — ба гурӯҳҳои мушаххаси вайроншавиҳои ирсии мубодила (аминоатсидопатияҳо, атсидурияҳои органикӣ, нуқсонҳои оксидшавии кислотаҳои чарбӣ, вайроншавии сикли мочевина) ишора мекунанд ва тасдиқро бо таҳқиқоти махсуси биохимиявӣ ва молекулавию генетикӣ талаб мекунанд. Инҳирофҳои мӯътадили ғайримушаххас ҳангоми гуруснагӣ, ғизои нопурра, бемориҳои ҷигар ва гурда имконпазиранд.
Ба натиҷа вақт пас аз хӯроки охирин, хусусияти ғизо (омехтаҳои табобатӣ, ғизодиҳии парентералӣ), қабули карнитин ва дигар иловаҳои биологии фаъол, валпроатҳо, баъзе антибиотикҳо, ҳолати шадид (катаболизм), синну сол таъсир мерасонанд. Натиҷаро духтур-генетик ё мутахассиси бемориҳои ирсии мубодила шарҳ медиҳад.
Натиҷаҳои таҳқиқот ташхис нестанд — тафсирро духтури муолиҷакунанда мегузаронад.