Лактаза етишмовчилигида генотиплаш
Тавсиф
Вена қони лейкоцитларидан ажратиб олинган беморнинг ўз ДНК сини молекуляр-генетик текшириш (ПЗР): LCT лактаза гени бошқарув соҳасидаги (MCM6 гени интронида жойлашган) C(-13910)T (rs4988235) полиморфизми бўйича генотипни аниқлаш. Бу полиморфизм катталарда лактаза фаоллиги сақланиб қолишини (лактаза персистенсияси) ёки эрта болаликдан кейин пасайишини (катталар типидаги бирламчи гиполактазия) белгилайди.
Генотип ҳаёт давомида ўзгармайди ва овқатланишга боғлиқ эмас, шунинг учун тест генетик жиҳатдан белгиланган (бирламчи) лактаза етишмовчилигини ингичка ичак шиллиқ қавати шикастланганда (ичак инфексиялари, селиакия, ичакнинг яллиғланиш касалликлари) юзага келадиган иккиламчи етишмовчиликдан фарқлаш имконини беради.
Кўрсатмалар: кимга ва қачон топшириш керак
Сут ва сут маҳсулотларини кўтара олмасликда (уларни истеъмол қилгандан кейин қорин дам бўлиши, қорин оғриғи, диарея), таъсирланган ичак синдроми ва келиб чиқиши номаълум сурункали диареяда, бирламчи ва иккиламчи лактаза етишмовчилигини дифференсиал ташхислаш учун, лактоза билан юклама ва нафас тестлари информатив бўлмаганда ёки уларни ўтказиб бўлмаганда, шунингдек каттароқ ёшдаги болалар ва катталарда узоқ муддатли парҳез терапияси масаласини ҳал қилиш учун тайинланади.
Таҳлилга тайёргарлик
Қон венадан олинади. Эрталаб оч қоринга (8–12 соат очликдан кейин) ёки енгил овқатдан 3–4 соат ўтгач топшириш мақсадга мувофиқ; сув ичиш мумкин. Бир кун олдин ёғли овқат, алкогол, жадал жисмоний юклама ва стрессдан сақланинг, топширишдан олдин 10–15 дақиқа дам олинг. Қабул қилаётган дорилар ва биологик фаол қўшимчалар ҳақида шифокорга хабар беринг. Физиотерапия муолажалари, рентген ва бошқа асбобий текширувлардан кейин дарҳол топширманг.
Натижаларни талқин қилиш
C/C генотипи катталар типидаги бирламчи гиполактазияга генетик мойилликка мос келади: лактаза фаоллиги ёш ўтиши билан пасаяди ва сут истеъмол қилинганда кўтара олмаслик симптомлари бўлиши мумкин. T/T генотипи лактаза фаоллигининг сақланишига (персистенсияга) мос келади; C/T генотипи — қоида тариқасида, лактазанинг етарли фаоллигига, симптомлар фақат лактоза билан катта юкламаларда ёки ичак касалликларида бўлиши мумкин. Персистенсияли генотип ва симптомлар мавжуд бўлганда иккиламчи лактаза етишмовчилиги сабабларини излаш керак.
Натижа умрбод амал қилади ва такрорлашни талаб қилмайди; унга овқатланиш ва дорилар таъсир қилмайди, лекин яқинда қон қуйилиши ёки суяк кўмиги трансплантацияси уни бузиб кўрсатиши мумкин. Мойиллик туғдирувчи генотип мавжудлиги ҳар доим ҳам клиник кўринишлар билан кечмайди; натижани гастроэнтеролог ёки генетик симптомларни ҳисобга олган ҳолда изоҳлайди.
Текширув натижалари ташхис эмас — талқинни даволовчи шифокор амалга оширади.