Коди Г347-2

Сўлакда кортизолни аниқлаш. ЮССХ-МС усули (тушда)

Биоматериалсўлак
Бажариш муддати7 дн
Уйга чиқишмумкин

Тавсиф

Кортизол — буйрак усти бези пўстлоғида АКТГ гормони назорати остида умумий ўтмишдош холестериндан ишлаб чиқариладиган муҳим стероид гормон. У «гипоталамус — гипофиз — буйрак усти безлари» тизимида манфий тескари алоқа орқали калит рол ўйнайди. АКТГ кортизол даражасини оширади, бироқ ошган кортизол ўз навбатида АКТГ ишлаб чиқарилишини блоклайди. Буйрак усти бези пўстлоғида ишлаб чиқарилган кортизол асосан қон плазмаси оқсиллари билан боғланади. Кортизолнинг фақат оз миқдори эркин ҳолда қолади ва нишон-тўқималарга таъсир кўрсатади. Жигарда метаболизмга учрагандан кейин кортизол сийдик билан чиқарилади. Гормоннинг ярим чиқарилиш даври тахминан 80–100 дақиқа бўлиб, у глюкоза метаболизми, иммун жавоб ва стресс реаксияларини бошқаришда айниқса муҳим рол ўйнайди. Қондаги АКТГ ва кортизол консентрацияси аниқ суткалик ритмга эга: энг юқори даража эрталаб, энг паст — кечқурун. Соғлом одамларда эрталабки ва кундузги кортизол консентрацияси фарқи 50% ни ташкил қилади, эрталабки ва кечки даражалар ўртасида эса — 350%. Кортизол секрецияси ёш билан кучли ўзгармайди; АКТГ ва кортизол секрецияси ритми уч ёшдан кейин ўрнатилади. Катталар ва болаларда соат минтақаси алмашганда индивидуал ритмнинг қайта ўрнатилиши вақт талаб қилади. Сўлакдаги эркин кортизол қондаги кортизолнинг умумий миқдоридан фарқ қилади, унинг консентрацияси ҳам суткалик ритм билан бошқарилади ва кечқурун энг паст даражага етади. Сўлакдаги кортизол даражаси ўзгаришлари турли ҳолатларни, жумладан Исенко-Кушинг синдромини ташхислашда ёрдам бериши мумкин. Кечқурун сўлакдаги кортизолни аниқлаш гиперкортизолизмни скрининг қилишнинг қулай ва самарали усулига айланди. Буйрак усти бези етишмовчилиги терапияси мониторинги сўлакдаги кортизол даражасини ўлчаш орқали ҳам ўтказилиши мумкин. Сўлакдаги кортизолнинг меъёрий қийматлари соат 23–24 да 145 нг/дл дан ошмаслиги керак.

Яна

Определение концентрации лекарственного/токсического вещества: Определение кортизола в слюне. Метод ВЭЖХ-МС (полдень). Анализ измеряет содержание препарата (или токсического соединения) в биоматериале. Для многих лекарств с узким терапевтическим диапазоном (например, противоэпилептических, иммуносупрессивных, сердечных) важно поддерживать концентрацию в определённых пределах — слишком низкая неэффективна, слишком высокая токсична. Это называется терапевтическим лекарственным мониторингом.

В токсикологическом контексте тот же принцип используют для выявления и оценки отравлений веществами и контроля их выведения.

Кўрсатмалар: кимга ва қачон топшириш керак

Исенко-Кушинг синдромига хос турли хил кучайиб борувчи симптомларнинг мавжудлиги: семизлик, артериал гипертензия, гипергликемия, миопатия, плетора, остеопороз, тез-тез патологик синишлар, қизил стриялар, шунингдек тери ва юмшоқ тўқималар жароҳатланишига мойилликнинг ортиши, ҳайз сикли бузилиши;
Беморнинг ёшига хос бўлмаган, нотипик клиник кўринишларни кузатиш (масалан, остеопороз ва артериал гипертензия);
Ўсиши секинлашган ва тана вазни ортиқча болаларда;
Аденомани визуал эслатувчи буйрак усти бези инсиденталомасининг аниқланиши;
Глюкокортикоидлар билан терапия мониторинги.

Яна

Назначается для подбора и контроля дозы препарата с узким терапевтическим окном, при признаках недостаточной эффективности или токсичности лечения, при нарушении функции печени и почек (влияющих на выведение), при подозрении на передозировку или отравление, а также для контроля приверженности лечению. В токсикологии — при подозрении на употребление или отравление соответствующим веществом.

Таҳлилга тайёргарлик

Сўлакни туш пайтида, соат 11 дан 13 гача (аниқ вақт — шифокор тайинлашига кўра) ўзингиз стерил контейнерга ёки лабораторияда олинган пробиркага йиғасиз; ҳажми камида 1–2 мл. Тушликни йиғишдан кейинга режалаштиринг: йиғишдан 1 соат олдин овқат еманг, сувдан бошқа ҳеч нарса ичманг, чекманг, тиш ювманг, қаҳва ва жадал юкламаларни истисно қилинг; 10 дақиқа олдин оғизни сув билан чайқанг. Бир сутка олдин алкоголни истисно қилинг. Сўлак оғизда тўпланади ва балғамсиз контейнерга тупурилади. Глюкокортикоидлар (шу жумладан малҳамлар ва ингаляциялар) фонида текширув ўтказилмайди — улар ҳақида шифокорга хабар беринг. Контейнерга йиғиш санаси ва вақтини ёзинг, етказгунга қадар музлаткичда сақланг.

Натижаларни талқин қилиш

Сўлакда кортизолнинг ошиши ва суткалик ритмнинг текисланиши (кечга бориб етарлича пасаймаслиги) эндоген гиперкортицизм (Кушинг синдроми) учун хос, кучли стресс, депрессия, семизлик, алкоголизмда ҳам кузатилиши мумкин. Кортизолнинг пасайиши, айниқса эрталабки намунада, буйрак усти бези етишмовчилиги эҳтимолини кўрсатади. Пешин вақтидаги намуна натижаси нормал суткалик ритмни ҳисобга олган ҳолда ва, қоида тариқасида, сутканинг бошқа вақтида олинган намуналар билан солиштириб баҳоланади.

Натижага уйғонишга нисбатан йиғишнинг аниқ вақти, сменали иш графиги ва уйқу бузилишлари, стресс ва жисмоний юкламалар, ҳар қандай шаклдаги глюкокортикоидларни қабул қилиш (таблеткалар, малҳамлар, ингаляциялар), чекиш, йиғишдан олдин овқатланиш ва тиш ювиш, сўлакка қон аралашиши таъсир қилади. Натижани эндокринолог клиник манзара ва бошқа тестлар (суткалик сийдикдаги кортизол, дексаметазон синамаси) билан биргаликда баҳолайди.

Текширув натижалари ташхис эмас — талқинни даволовчи шифокор амалга оширади.

Комплексларга киради

Қайта қўнғироқ

Иш вақтида қайта қўнғироқ қиламиз ва таҳлилларни танлашга ёрдам берамиз.