T-SPOT.TB — сил инфексияси диагностикаси (Interferon-Gamma Release Ассай)

Болаларга сил ташхисини нима учун ўтказиш керак?

Сил – сил микобактериялари (МБТ) келтириб чиқарадиган, дунёда кенг тарқалган юқумли касаллик. Инфексия манбалари одамлар, ҳайвонлар, қушлар бўлиши мумкин. Юқишнинг асосий механизми — ҳаво-томчи йўли. (1*)

МБТ одам организмига тушгандан кейин вазият ривожланишининг бир неча варианти мумкин:

Сил билан касалланиш эҳтимоли ошадиган хавф омиллари мавжуд. Уларга қуйидагилар киради:

Касалликни эрта аниқлаш учун 1 ёшдан 17 ёшгача бўлган болалар ва ўсмирларга сил инфексиясига ҳар йиллик иммунодиагностика ўтказилади, хавф гуруҳларида эса скрининг йилига 2 марта ўтказилади. (1*)

Иммунодиагностика ўтказиш бола мактабга ёки боғчага кирганда, шунингдек болалар лагерига боришдан олдин зарур. Сил ташхиси — бу жамоадаги болалар хавфсизлиги масаласи. (1*)

Силнинг иммунодиагностикасининг қандай усуллари мавжуд?

Иммунодиагностика усулларини 2 турга бўлиш мумкин:

Тери тестларининг бир қатор камчиликлари бор: (2,3, 4*)

Тери тестларини ўтказишга қарши кўрсатмалар бўлганда, шубҳали натижалар олинганда ёки ота-оналар тери тестларини ўтказишдан бош тортганда T-SPOT.TB каби in vitro тестларни ўтказиш тавсия этилади (1*)

T-SPOT.TB – бу қон бўйича туберкулёзни ташхислашнинг замонавий усули – тери синамаларига (Манту) муқобил. (1,4, 5*)

Шифокор болага T-SPOT.TB ни қачон тайинлаши мумкин?

T-SPOT.TB туберкулёз инфексиясига йиллик скрининг текшируви кўрсатилган барча беморларда ишлатилиши мумкин.

Тери тестларини ўтказишга қарши кўрсатмалар бўлганда:

T-SPOT.TB тести болалардаги сил инфексиясини аниқлашнинг муқобил диагностик усули сифатида клиник тавсияларга киради. (1*)

T-SPOT.TB тестининг манфий натижаси асосида шифокор мактабга ёки боғчага болада касаллик йўқлиги ҳақида маълумотнома бериши мумкин. (1*)

1*. «Таълим ташкилотларига кирадиган ва ўқийдиган болаларда силни аниқлаш ва ташхислаш» клиник тавсиялари, 2017 й.

2*. Стандарт суюлтиришдаги тозаланган сил аллергенини тиббий қўллаш бўйича йўриқнома

3*. Диаскинтест дори препаратини тиббий қўллаш бўйича йўриқнома

4*. Новак А.А., Поляница Д.В. Сил скринингининг замонавий усуллари //Практика педиатра 2021; (3): 14-17

6*. Lewinsohn DM, Leonard MK, LoBue PA, et al. Official American Thoracic Society/Infectious Disease Society of America/Centers for Disease Control and Prevention Clinical Practice Guidelines Diagnosis of Tuberculosis in Adults and Children. Clin Infect Dis. 2017; 64 (2):111-115

МБТ нинг организмдан тўлиқ чиқарилиши (иммунитет даражаси етарли бўлганда)

бирламчи сил ривожланиши (бактерия тез ўсиб, кўпайганда)

латент (яширин) сил ривожланиши, бунда одам организмида ҳаётга қобилиятли МБТ мавжуд бўлади, бироқ касаллик симптомлари бўлмайди Бундай ҳолат кўп йиллар давомида сақланиши мумкин, иммунитет заифлашганда эса силнинг фаол шаклига ўтиши мумкин. (1*)

сил билан касалланган одамлар билан контакт

силга қарши ваксинациянинг йўқлиги (BCG)

ҳамроҳ сурункали касалликлар

тез-тез касалланадиган болалар

3 ёшгача бўлган болалар

13 дан 17 ёшгача бўлган ўсмирлар

иммунотанқислик ҳолатлари

HIV-инфексияси

ситостатик, иммуносупрессив терапияни узоқ қабул қилиш (1*)

тери тестлари (Манту, АТР синамаси) — организмда сил қўзғатувчиси бўлганда юборилган жойда аллергик реаксия келтириб чиқарадиган антигенларни тери ичига юборишга асосланган (1,2, 3,4*)

қон таҳлили бўйича ўтказиладиган ва организмнинг аллерген билан ўзаро таъсирини истисно қиладиган in vitro тестлар (T-SPOT.TB) (1,4, 5*)

аллергик реаксиялар ривожланиш эҳтимоли

ёлғон мусбат натижалар олиш имконияти (Манту синамаси учун)

аллергик ва тери касалликларида, ўткир юқумли ва сурункали касалликлар кучайганда, эпилепсияда қарши кўрсатилган

тери синамаларини профилактик эмлашлар билан бирга ўтказиб бўлмайди

натижаларни баҳолаш субектив — ҳамшира папулани чизғич билан ўлчайди

72 соатдан кейин қайта ташриф зарурати

T-SPOT.TB бола учун хавфсиз, чунки туберкулёз аллергенини тери остига юбориш талаб этилмайди (4,5*)

ножўя ҳодисалар йўқ (4,5*)

T-SPOT.TB ни ҳар қандай ёшдаги болаларга қилиш мумкин (4,5*)

юқори сезгир методика бошқа тестларга нисбатан T-SPOT.TB нинг энг юқори аниқлигини таъминлайди (5,6*)

T-SPOT.TB BCG эмланган беморларда ёлғон мусбат реаксиялар бермайди (4,5*)

натижани баҳолаш обектив — T-SPOT.TB таҳлилини ўтказишни лаборатория тўлиқ назорат қилади (4,5*)

болада аллергик, тери ёки бошқа касалликлар мавжудлиги, тери синамаларидан фарқли ўлароқ, T-SPOT.TB тестини ўтказишга қарши кўрсатма ҳисобланмайди (4,5*)

тест ўтказилгандан кейин чекловлар йўқ: бассейнга бориш, иссиқ душ қабул қилиш мумкин (4,5*)

иккинчи марта ташриф талаб этилмайди (4,5*)

аллергик касалликларда

тери касалликларида

агар болада эпилепсия бўлса

сурункали касалликларда: ревматоид артрит, қандли диабет ва ҳ.к.

агар илгари туберкулинга аллергия кузатилган бўлса

боғча ёки мактабда юқумли касалликлар бўйича карантин бўлганда (карантин пайтида тери синамаларини ўтказиш тавсия этилмайди)

Манту синамаси мусбат бўлганда (натижани текшириш учун)

Сил аниқланган одам билан контактда бўлганда

Шунингдек T-SPOT.TB тестини ота-оналар сил ташхисининг бошқа усуллари ўрнига ўз хоҳишига кўра танлашлари мумкин.

Тегишли кўрсатмалар мавжуд бўлганда шифокор томонидан тайинланади: ҳолатни ташхислаш ва аниқлаштириш, касаллик кечиши ва даволаш самарадорлигини назорат қилиш учун, шунингдек комплекс текширув доирасида. Текширувнинг мақсадга мувофиқлиги ва муддатларини мутахассис клиник вазиятни ҳисобга олган ҳолда белгилайди.

Қон венадан олинади. Эрталаб оч қоринга (8–12 соат очликдан кейин) ёки енгил овқатдан 3–4 соат ўтгач топшириш мақсадга мувофиқ; сув ичиш мумкин. Бир кун олдин ёғли овқат, алкогол, жадал жисмоний юклама ва стрессдан сақланинг, топширишдан олдин 10–15 дақиқа дам олинг. Қабул қилаётган дорилар ва биологик фаол қўшимчалар ҳақида шифокорга хабар беринг. Физиотерапия муолажалари, рентген ва бошқа асбобий текширувлардан кейин дарҳол топширманг.