Enterovirus
Тавсиф
Enterovirus — икосаэдрик тузилишга эга ва ташқи қобиғи бўлмаган Picornaviridae оиласига мансуб РНК-таркибли вируслар гуруҳи. Бу оилага А гепатити ва риновирус вируслари ҳам киради.
Энтеровируслар турли касалликларни келтириб чиқарадиган кўплаб типларни бирлаштиради: полиомиелитдан миокардит ва перикардитгача, шунингдек герпетик ангина, «қўл-оёқ-оғиз» синдроми, асептик менингит ва энсефалит. Enterovirus туркумидаги вирусларнинг патогенези ўхшаш: қўзғатувчи ичак эпителий ҳужайраларида кўпаяди ва қон орқали тарқалиб, тўқима ва аъзоларни зарарлайди. Шунинг учун энтеровирусларни ташхислаш учун нажасдан ташқари бурун-ҳалқум ажралмаси ва ликвор ишлатилиши мумкин. Инфексия кўпинча симптомсиз ёки енгил шаклда кечади, симптомлар эса бир муддатдан кейин намоён бўлиши мумкин, буни таҳлил учун биоматериал танлашда ҳисобга олиш керак.
Энтеровирусни аниқлаш учун серологик усуллар, вирусологик културалар ва молекуляр ташхис қўлланилади.
Полимераза занжир реаксияси (ПЗР) — биоматериалда (масалан, нажасда) вирус РНК сини аниқлаш имконини берадиган молекуляр диагностика усули. ПЗР нинг юқори сезгирлиги ва спецификлиги, шунингдек натижаларни олишнинг қисқа муддатлари уни enterovirus инфексияларини ташхислашдаги асосий усуллардан бирига айлантиради.
ПЗР ликворда энтеровирусли менингоэнсефалит ташхисининг «олтин стандарти» ҳисобланади, сезгирлиги 95-97 % ва ўзига хослиги 97-100 %. Бу усул вирусни ҳужайра културасида ажратиб олишнинг узунроқ жараёнини алмаштирди. Бунда текширув симптомлар пайдо бўлганидан кейинги дастлабки 2 кунда ўтказилса, тестнинг сезгирлиги паст бўлиши мумкин. Ностерил муҳитларни (нажас каби) таҳлил қилишда вирусни аниқлаш эҳтимоли пасайишини, бу эса ёлғон манфий натижага олиб келиши мумкинлигини ёдда тутиш муҳим.
ПЗР барча энтеровируслар учун умумий РНК бўлагини аниқлаш имконини беради, лекин қуйи типларни фарқламайди, бу аниқ ташхис учун муҳим бўлиши мумкин (масалан, Enterovirus 71 ва A16 типдаги Coxsackievirus ни ажратишда). Серологик усуллардан фарқли ўлароқ, ПЗР вирусни инфексиянинг эрта босқичларидаёқ аниқлаш имконини беради.
Текширув қуйидаги симптомлар мавжуд бўлганда ўтказилади:
Энтеровируслар келтириб чиқарадиган инфексияларни ташхислаш, масалан:
менингит
герпетик ангина
«қўл-оёқ-оғиз» синдроми
миоперикардит
полиомиелит
Менингит: бош оғриғи, ёруғликдан қўрқиш, юқори ҳарорат, кўнгил айниши, қусиш, бўйин мушакларининг қотиши.
Герпетик ангина: ҳароратнинг тўсатдан кўтарилиши, томоқ оғриғи, лимфа тугунларининг катталашиши, оғиз бўшлиғидаги тошма.
«Қўл-оёқ-оғиз» синдроми: кафтларда, оёқ кафтларида ва оғиз шиллиқ қаватида тошмалар, йўтал, иситма.
Миоперикардит: кўкракдаги оғриқ, ҳансираш, периферик шишлар, юрак ритми бузилиши.
Полиомиелит: иситма, бош оғриғи, кўнгил айниши, қорин оғриғи, мушак парезлари ёки фалажлари, ютишдаги қийинчиликлар.
Яна
Молекулярно-генетическое исследование (ПЦР): Enterovirus (кал). Метод полимеразной цепной реакции выявляет в биоматериале (кал) генетический материал (ДНК или РНК) возбудителя. Это высокочувствительный и специфичный способ прямого обнаружения инфекции, позволяющий выявить возбудителя даже при его малом количестве и на ранних стадиях, до появления антител.
ПЦР определяет именно присутствие возбудителя (а количественный вариант — его количество, вирусную нагрузку), что важно для диагностики и контроля лечения.
Кўрсатмалар: кимга ва қачон топшириш керак
Тегишли инфексияга шубҳа қилинганда, уни тасдиқлаш ва қўзғатувчини аниқлаштириш учун, скрининг ўтказишда (шу жумладан симптомсиз шаклларини), даволаш самарадорлигини назорат қилиш ва вирус/бактериал юкламани динамикада баҳолаш учун, ҳомиладорликни режалаштиришда ҳамда жинсий шерикларни текширишда (урогенитал инфексиялар учун) тайинланади.
Таҳлилга тайёргарлик
Нажас тоза бир марталик контейнерга йиғилади, унга сийдик ва ҳайз қони тушмаслиги керак. Клизма, сурги дорилар, барийли рентген ва колоноскопиядан кейин топшириб бўлмайди. Овқатланиш одатдагидек бўлиши керак; зарур бўлса дорини тўхтатишни шифокор билан келишинг. Материал йиғилган куни лабораторияга етказилади.
Натижаларни талқин қилиш
Мусбат натижа қўзғатувчининг генетик материали аниқланганини билдиради — инфексия мавжудлиги (ташувчилик ёки фаол жараён); миқдорий натижа юкламани акс эттиради. Манфий натижа — ушбу намунада қўзғатувчи аниқланмаган.
Натижага материал олишнинг тўғрилиги ва вақти, таҳлилдан олдин антибиотиклар ва вирусга қарши дорилар қабул қилиниши (ёлғон манфий натижа бериши мумкин), намунанинг ифлосланиши, урогенитал намуналар учун — сикл фазаси, яқинда сийдик чиқариш, қинни ювиш ва жинсий алоқалар таъсир қилади. Натижа клиник манзара билан, зарур бўлганда серологик тестлар билан бирга баҳоланади.
Текширув натижалари ташхис эмас — талқинни даволовчи шифокор амалга оширади.