С протеин
Тавсиф
Протеин С — К витаминига боғлиқ серин протеаза бўлган табиий антикоагулянт. Жигарда синтезланади ва қонда фаол бўлмаган шаклда бўлади. Унинг фаоллашиши тромбин, Ха омили ва тромбомодулин таъсирида содир бўлади. Фаоллаштирилгандан кейин протеин С протеин S билан мажмуа ҳосил қилади, у эндотелиал ҳужайралар ва тромбоцитлар мембраналарида жойлашган калсий ионлари ва фосфолипидлар иштирокида кофактор сифатида таъсир қилади. Айнан шу мажмуа яққол антикоагулянт фаолликка эга.
Протеин С ва S мажмуаси қоннинг ивишида муҳим рол ўйнайдиган Va ва VIIIa омилларини инактивация қилиш орқали антикоагулянт таъсир кўрсатади. Бундан ташқари у фибрин ҳосил бўлишини блоклайди, фибринолизни фаоллаштиради ва плазминогеннинг тўқима активатори синтезини рағбатлантиради. Протеин С танқислигида протеин S танқислигини ҳам истисно қилиш керак, айниқса агар беморда тромботик кўринишлар кузатилса.
Протеин С танқислиги веноз ва артериал тромбозларга мойиллик билан намоён бўлади. Бироқ клиник манзара ҳар доим ҳам танқислик даражаси билан қатъий корреляцияланмайди, айниқса танқисликнинг ирсий шаклларида. Протеин С нинг туғма танқислиги бошқа ирсий ивиш омиллари танқисликлари орасида нисбатан кўп учрайди, тарқалиши 0,4% гача етади.
Протеин С танқислиги «варфарин тери некрози» патогенезида калит рол ўйнайди — бу варфарин дозаси билан бевосита боғлиқ бўлмаган кам учрайдиган асорат. Варфарин К витаминига боғлиқ ивиш омиллари (II, VII, IX ва X) синтезини инҳибирлайди, бу унинг антикоагулянт таъсирини таъминлайди. Бироқ у К витаминига боғлиқ протеин С синтезини ҳам бостиради, унинг даражаси биринчи бўлиб пасаяди. Протеин С танқислиги бўлганда бундай кескин пасайиш ивиш фаоллашуви ва тери томирлари тромбози ривожланиши, ундан кейинги некроз билан кечиши мумкин. Ушбу асоратнинг олдини олиш учун варфарин билан даволашни бошлашдан олдин протеин С даражасини баҳолаш тавсия этилади.
Протеин С ва тромбоз: Лейден мутациясининг таъсири. V омилининг Лейден мутацияси уни фаоллаштирилган протеин С таъсирига чидамли қилади, бу тромбоз хавфини оширадиган патогенетик механизмлардан бири. Янги туғилган чақалоқлар ва эрта ёшдаги болаларда протеин С даражаси одатда паст, бу ушбу ёш гуруҳида тромб ҳосил бўлиш хавфини баҳолашда алоҳида эътиборни талаб қилади.
Шундай қилиб, протеин С қоннинг антикоагулянт тизимининг энг муҳим элементи ҳисобланади. Унинг танқислиги оғир тромботик асоратлар ривожланишига олиб келиши мумкин, бу варфарин каби антикоагулянтларни тайинлашда диққатли ташхис ва назоратни талаб қилади.
Яна
Лабораторное исследование: Протеин С (активность). Анализ выполняется из биоматериала (венозная кровь) и направлен на оценку соответствующего показателя состояния организма. Он используется в комплексной диагностике, помогая врачу получить дополнительную информацию о работе органов и систем или о наличии того или иного состояния.
Конкретное клиническое значение и место теста в обследовании определяет лечащий врач исходя из задачи диагностики.
Кўрсатмалар: кимга ва қачон топшириш керак
Тромботик (артериал ва веноз) асоратлар, айниқса ёш вақтда юзага келганларининг сабабларини аниқлаш: ТЭЛА, инфаркт, инсулт, ТГВГ, ҳомиладорликни кўтара олмаслик, ПОНРП, ҳомилани йўқотиш синдроми ва бошқалар;
«Варфарин тери некрози» ривожланишининг олдини олиш учун варфаринни тайинлашдан олдинги тақчиллик;
Варфаринни қабул қилиш бошида тромботик асоратларнинг пайдо бўлиши.
Яна
Назначается врачом при наличии соответствующих показаний: для диагностики и уточнения состояния, контроля течения заболевания и эффективности лечения, а также в рамках комплексного обследования. Целесообразность и сроки исследования определяет специалист с учётом клинической ситуации.
Таҳлилга тайёргарлик
Қон венадан олинади. Эрталаб оч қоринга (8–12 соат очликдан кейин) ёки енгил овқатдан 3–4 соат ўтгач топшириш мақсадга мувофиқ; сув ичиш мумкин. Бир кун олдин ёғли овқат, алкогол, жадал жисмоний юклама ва стрессдан сақланинг, топширишдан олдин 10–15 дақиқа дам олинг. Қабул қилаётган дорилар ва биологик фаол қўшимчалар ҳақида шифокорга хабар беринг. Физиотерапия муолажалари, рентген ва бошқа асбобий текширувлардан кейин дарҳол топширманг.
Натижаларни талқин қилиш
Кўрсаткичнинг референс қийматлардан оғиши тегишли аъзо ёки тизим ишидаги бузилишга, яллиғланиш, моддалар алмашинуви ёки бошқа жараёнга ишора қилиши мумкин. Аниқ сабаб кўрсаткичнинг моҳиятига боғлиқ ва уни шифокор баҳолайди.
Натижага соғлиқ ҳолати ҳам, ташқи ва фон омиллари ҳам таъсир қилиши мумкин: овқатланиш ва тайёргарликка риоя қилиш, дорилар ва биологик фаол қўшимчалар қабул қилиш, жисмоний юклама, стресс, кун вақти, материални йиғиш ва етказиб бериш хусусиятлари. Шу сабабли натижа бошқа маълумотлар билан биргаликда изоҳланади ва зарур бўлганда қайта топширилади.
Текширув натижалари ташхис эмас — талқинни даволовчи шифокор амалга оширади.