S protein

Protein C — K vitaminiga bogʻliq serin proteaza boʻlgan tabiiy antikoagulyant. Jigarda sintezlanadi va qonda faol boʻlmagan shaklda boʻladi. Uning faollashishi trombin, Xa omili va trombomodulin taʼsirida sodir boʻladi. Faollashtirilgandan keyin protein C protein S bilan majmua hosil qiladi, u endotelial hujayralar va trombotsitlar membranalarida joylashgan kalsiy ionlari va fosfolipidlar ishtirokida kofaktor sifatida taʼsir qiladi. Aynan shu majmua yaqqol antikoagulyant faollikka ega.

Protein C va S majmuasi qonning ivishida muhim rol oʻynaydigan Va va VIIIa omillarini inaktivatsiya qilish orqali antikoagulyant taʼsir koʻrsatadi. Bundan tashqari u fibrin hosil boʻlishini bloklaydi, fibrinolizni faollashtiradi va plazminogenning toʻqima aktivatori sintezini ragʻbatlantiradi. Protein C tanqisligida protein S tanqisligini ham istisno qilish kerak, ayniqsa agar bemorda trombotik koʻrinishlar kuzatilsa.

Protein C tanqisligi venoz va arterial trombozlarga moyillik bilan namoyon boʻladi. Biroq klinik manzara har doim ham tanqislik darajasi bilan qatʼiy korrelyatsiyalanmaydi, ayniqsa tanqislikning irsiy shakllarida. Protein C ning tugʻma tanqisligi boshqa irsiy ivish omillari tanqisliklari orasida nisbatan koʻp uchraydi, tarqalishi 0,4% gacha yetadi.

Protein C tanqisligi «varfarin teri nekrozi» patogenezida kalit rol oʻynaydi — bu varfarin dozasi bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan kam uchraydigan asorat. Varfarin K vitaminiga bogʻliq ivish omillari (II, VII, IX va X) sintezini inhibirlaydi, bu uning antikoagulyant taʼsirini taʼminlaydi. Biroq u K vitaminiga bogʻliq protein C sintezini ham bostiradi, uning darajasi birinchi boʻlib pasayadi. Protein C tanqisligi boʻlganda bunday keskin pasayish ivish faollashuvi va teri tomirlari trombozi rivojlanishi, undan keyingi nekroz bilan kechishi mumkin. Ushbu asoratning oldini olish uchun varfarin bilan davolashni boshlashdan oldin protein C darajasini baholash tavsiya etiladi.

Protein C va tromboz: Leyden mutatsiyasining taʼsiri. V omilining Leyden mutatsiyasi uni faollashtirilgan protein C taʼsiriga chidamli qiladi, bu tromboz xavfini oshiradigan patogenetik mexanizmlardan biri. Yangi tugʻilgan chaqaloqlar va erta yoshdagi bolalarda protein C darajasi odatda past, bu ushbu yosh guruhida tromb hosil boʻlish xavfini baholashda alohida eʼtiborni talab qiladi.

Shunday qilib, protein C qonning antikoagulyant tizimining eng muhim elementi hisoblanadi. Uning tanqisligi ogʻir trombotik asoratlar rivojlanishiga olib kelishi mumkin, bu varfarin kabi antikoagulyantlarni tayinlashda diqqatli tashxis va nazoratni talab qiladi.

Trombotik (arterial va venoz) asoratlar, ayniqsa yosh vaqtda yuzaga kelganlarining sabablarini aniqlash: TELA, infarkt, insult, TGVG, homiladorlikni koʻtara olmaslik, PONRP, homilani yoʻqotish sindromi va boshqalar;
«Varfarin teri nekrozi» rivojlanishining oldini olish uchun varfarinni tayinlashdan oldingi taqchillik;
Varfarinni qabul qilish boshida trombotik asoratlarning paydo boʻlishi.

Qon venadan olinadi. Ertalab och qoringa (8–12 soat ochlikdan keyin) yoki yengil ovqatdan 3–4 soat oʻtgach topshirish maqsadga muvofiq; suv ichish mumkin. Bir kun oldin yogʻli ovqat, alkogol, jadal jismoniy yuklama va stressdan saqlaning, topshirishdan oldin 10–15 daqiqa dam oling. Qabul qilayotgan dorilar va biologik faol qoʻshimchalar haqida shifokorga xabar bering. Fizioterapiya muolajalari, rentgen va boshqa asbobiy tekshiruvlardan keyin darhol topshirmang.