Жигарнинг алкоголсиз ёғли касаллиги (PNPLA3 генидаги I148M)
Тавсиф
Молекуляр-генетик текширув: вена қонидан олинган ДНК да PNPLA3 генидаги I148M (rs738409, C>G) вариантини аниқлаш. PNPLA3 гени гепатоцитларда триглицеридларнинг парчаланишида иштирок этувчи адипонутрин оқсилини кодлайди; 148-позицияда изолейциннинг метионинга алмашиниши унинг функсиясини бузади ва жигарда ёғ тўпланишига кўмаклашади. Генотип ҳаёт давомида ўзгармайди, текширув бир марта бажарилади.
I148M варианти — жигарнинг алкоголсиз ёғли касаллигининг энг аҳамиятли генетик хавф омили: уни ташувчилик яққолроқ стеатоз, стеатогепатит, фиброз, сирроз ва гепатоцеллюлар карсинома хавфи ошиши, шунингдек жигар алкогол касаллигининг оғирроқ кечиши билан боғлиқ. Натижа касаллик авж олишининг индивидуал хавфини ва кузатув жадаллигини баҳолашга ёрдам беради.
Кўрсатмалар: кимга ва қачон топшириш керак
Жигарнинг алкоголсиз ёғли касаллигида (УЗИ ёки эластография маълумотларига кўра стеатоз, АЛТ ва АСТ ошиши) стеатогепатит, фиброз ва сиррозга ўтиш хавфини баҳолаш учун, семизлик, 2-тур қандли диабет ва метаболик синдромда, тана вазни нормал бўлган одамларда жигарнинг ёғли касаллигида, сирроз ва жигар саратони бўйича оилавий анамнез оғирлашганда, шунингдек прогнозни баҳолаш учун жигар алкогол касаллигида тавсия этилади.
Таҳлилга тайёргарлик
Қон венадан олинади. Эрталаб оч қоринга (8–12 соат очликдан кейин) ёки енгил овқатдан 3–4 соат ўтгач топшириш мақсадга мувофиқ; сув ичиш мумкин. Бир кун олдин ёғли овқат, алкогол, жадал жисмоний юклама ва стрессдан сақланинг, топширишдан олдин 10–15 дақиқа дам олинг. Қабул қилаётган дорилар ва биологик фаол қўшимчалар ҳақида шифокорга хабар беринг. Физиотерапия муолажалари, рентген ва бошқа асбобий текширувлардан кейин дарҳол топширманг.
Натижаларни талқин қилиш
CC (I148I) генотипи одатий хавфга мос келади; CG (I148M) гетерозиготали генотипи жигарда ёғ тўпланиши, стеатогепатит, фиброз, сирроз ва гепатоцеллюлар карсинома ривожланиши хавфининг ўртача ошганини, GG (M148M) гомозиготали генотипи эса — сезиларли ошганини кўрсатади. Вариантни ташувчилик касаллик борлигини билдирмайди: хавф энг аввало семизлик, инсулинга резистентлик ва алкогол истеъмол қилишда рўёбга чиқади, шунинг учун ташувчиларда тана вазнини камайтириш ва жигар ҳолатини мунтазам назорат қилиш айниқса муҳим.
Генетик тест натижаси барқарор ва парҳез, тана вазни, жигар ферментлари фаоллиги ва дори қабул қилишга боғлиқ эмас; қоннинг ҳужайравий компонентлари қуйилгандан ва суяк кўмиги трансплантациясидан кейин қон донор генотипини акс эттириши мумкин. Натижани шифокор (гастроэнтеролог, гепатолог) биокимёвий кўрсаткичлар, УЗИ ва эластография маълумотлари билан бирга баҳолайди.
Текширув натижалари ташхис эмас — талқинни даволовчи шифокор амалга оширади.