СТГ (соматотроп гормон)
Тавсиф
Соматотроп гормон (СТГ) деб аталадиган ўсиш гормони — гипофиз ҳужайралари ишлаб чиқарадиган пептид. Бу ҳужайралар гипофизнинг олдинги бўлаги барча ҳужайраларининг ярмини ташкил этади ва 191 аминокислотадан иборат. СТГ синтезига жавобгар ген 17-хромосомада жойлашган.
Ҳар бир соғлом одамда ажраладиган СТГ миқдори ёш ва жинсга боғлиқ. Ёш ўтиши билан гормон ишлаб чиқарувчи соматотрофлар даражаси камаяди. Гормоннинг ўзи импулсли тарзда озод бўлади, унинг қондаги консентрацияси уйқу бошида чўққи қийматларга етади. Қонда СТГ нинг тахминан 40-50% и оқсил билан боғланган ҳолда бўлади. Гормон қонда тахминан 20-30 минут бўлади.
Жисмоний фаоллик, стресс (жисмоний ҳам, ҳиссий ҳам) ва муайян озиқ-овқат маҳсулотлари СТГ ишлаб чиқарилишини рағбатлантириши мумкин. Бу гормоннинг таъсирларини бевосита (жигарда ва бошқа аъзоларда инсулинсимон ўсиш омили синтези ва озод бўлишини рағбатлантириш, липолиз ва глюконеогенезни фаоллаштириш) ва билвосита (нормал чизиқли ўсишни ва анаболик таъсирларни рағбатлантирувчи инсулинсимон ўсиш омили орқали таъсир қилиш) деб бўлиш мумкин.
Эпифизлар ёпилгунга қадар СТГ даражасининг кўтарилиши гигантизм, ёпилгандан кейин эса акромегалия келтириб чиқариши мумкин. Болалик даврида гормоннинг етарли ажралмаслиги пакликка олиб келиши мумкин.
СТГ нинг метаболик таъсирлари одатда контринсуляр таъсир кўрсатади. Соматотроп гормон ишлаб чиқарилишини ўсиш гормони-рилизинг-омили ва соматостатин бошқаради. Ҳаддан ортиқ стресс, жисмоний юкламалар, уйқу ва гипогликемия СТГ ишлаб чиқарилишига кўмаклашади, сурункали стресс, ортиқча юкламалар ва гипергликемия эса уни бостиради.
Гормон даражасини асосий ҳолатда ёки рағбатлантиришдан кейин (масалан, жисмоний фаоллик, уйқу, фармакологик муолажалар) ёки бостиришдан кейин (масалан, глюкоза қабул қилгандан кейин) ўлчаш мумкин. Рағбатлантиришга етарли реаксия бўлмаслиги гипопитуитаризмни кўрсатиши мумкин. Гигантизм ва акромегалияда глюкоза қабул қилгандан кейинги бостириш бўлмайди ёки секинлашган.
Ёш ўтиши билан ўсиш гормонини ишлаб чиқарадиган гипофиз фаоллиги ҳар ўн йилда тахминан 14% га камаяди.
Яна
Определение гормона/показателя: СТГ (соматотропный гормон). Гормоны — биологически активные вещества, регулирующие обмен веществ, рост, развитие, репродуктивную функцию, реакцию на стресс и работу органов. Их уровень в крови отражает состояние соответствующей эндокринной железы и системы регуляции.
Анализ помогает выявить избыток или недостаток гормона, диагностировать эндокринные нарушения и контролировать гормональную терапию.
Кўрсатмалар: кимга ва қачон топшириш керак
Ўсишнинг секинлашиши ёки, аксинча, тезлашиши;
Остеопороз;
Мушак кучининг пасайиши;
Соч ўсишидаги ўзгаришлар;
Гипогликемияга (шу жумладан алкогол истеъмол қилгандан кейин) ва гипергликемияга мойиллик;
Терлашнинг кучайиши;
Порфирия
Яна
Назначается при симптомах эндокринных нарушений (изменение веса, утомляемость, нарушения сна и настроения, изменения кожи и волос), при нарушениях менструального цикла, бесплодии и планировании беременности, при заболеваниях соответствующих желёз, для оценки полового развития и контроля гормонального лечения.
Таҳлилга тайёргарлик
Қон венадан олинади. Эрталаб оч қоринга (8–12 соат очликдан кейин) ёки енгил овқатдан 3–4 соат ўтгач топшириш мақсадга мувофиқ; сув ичиш мумкин. Бир кун олдин ёғли овқат, алкогол, жадал жисмоний юклама ва стрессдан сақланинг, топширишдан олдин 10–15 дақиқа дам олинг. Қабул қилаётган дорилар ва биологик фаол қўшимчалар ҳақида шифокорга хабар беринг. Физиотерапия муолажалари, рентген ва бошқа асбобий текширувлардан кейин дарҳол топширманг.
Натижаларни талқин қилиш
Гормон даражасининг ошиши ёки пасайиши тегишли безнинг гиперфунксияси ёки гипофунксиясига, ёхуд унинг бошқарилиши бузилишига ишора қилади; аниқ изоҳлаш муайян гормонга ва клиник вазиятга боғлиқ.
Натижага кун вақти ва (аёлларда) ҳайз сиклининг фазаси, гормонал ва бошқа дорилар қабул қилиниши, стресс ва жисмоний юклама, уйқу, ҳомиладорлик, ҳамроҳ касалликлар, бир қатор усуллар учун — биотинни юқори дозада қабул қилиш кучли таъсир қилади. Шу сабабли тайёргарлик қоидаларига ва топшириш кунига риоя қилиш муҳим; натижа комплекс тарзда ва кўпинча динамикада баҳоланади.
Текширув натижалари ташхис эмас — талқинни даволовчи шифокор амалга оширади.