Кортизол
Тавсиф
Кортизол гормони стероидист, ки бо иштироки АКТГ аз холестерин дар қишри ғадуди болои гурда синтез мешавад. Ҳамкории байни гипоталамус, гипофиз ва ғадудҳои болои гурда аз рӯи принсипи алоқаи баръакс амалӣ мешавад. Сатҳи баланди АКТГ ҷудошавии кортизолро ҳавасманд мекунад, сатҳи баланди кортизол бошад истеҳсоли АКТГ-ро бозмедорад. Қишри ғадуди болои гурда кортизолро ба хун ҷудо мекунад, ки дар он ҷо он бо сафедаҳо, асосан бо транскортин пайваст мешавад. Танҳо кортизоли озод фаъолнокии биологӣ дорад ва ба бофтаҳо таъсир мерасонад. Пас аз коркард дар ҷигар ва филтратсия дар гурдаҳо кортизол бо пешоб хориҷ мешавад. Нақши кортизол дар танзими мубодилаи глюкоза, нигоҳдории тонуси рагҳо, иштирок дар вокуниши иммунӣ ва вокуниш ба стресс мебошад. Консентратсияи АКТГ ва кортизол дар хун ритми аниқи шабонарӯзӣ дорад: авҷи АКТГ субҳ мушоҳида мешавад, авҷи кортизол бошад дар соати 8-и субҳ, қимати пасттарин бегоҳӣ. Дар одамони солим фарқи сатҳи кортизол байни субҳ ва рӯз 50% ва байни субҳ ва бегоҳ — 350%-ро ташкил медиҳад. Сатҳи кортизол бо мурури замон амалан тағйир намеёбад. Ритми шабонарӯзии секретсия пас аз 3-солагии ҳаёт ташаккул меёбад. Дар калонсолон тағйири ритм ҳангоми иваз кардани минтақаи вақт танҳо пас аз ду ҳафта рух дода метавонад. Тағйироти сатҳи кортизол аксаран бо консентратсияи глобулини кортизолпайвасткунанда алоқаманд аст, ки дар занон метавонад аз сабаби эстрогенҳо, гиперфунксияи ғадуди сипаршакл, диабет ё дигар бемориҳо зиёд шавад. Сатҳи пасти транскортин ҳангоми гипотиреоз, бемориҳои ҷигар, миелома, фарбеҳӣ мушоҳида мешавад. Ҳар гуна тағйири миқдори транскортин ба тағйири сатҳи кортизол дар хун оварда мерасонад.
Боз
Кортизол — основной гормон стресса, вырабатываемый корой надпочечников под контролем гипофиза (АКТГ). Регулирует обмен углеводов, белков и жиров, артериальное давление, противовоспалительные реакции и адаптацию к стрессу. Имеет выраженный суточный ритм: максимум утром, минимум вечером.
Тест используют для оценки функции надпочечников и диагностики их гипер- и гипофункции.
Нишондодҳо: ба кӣ ва кай супоридан
Аломатҳои сершумор ва афзоянда мавҷуданд, ки ба синдром ё бемории Итсенко-Кушинг хосанд, аз ҷумла: вазни барзиёд, гипертензия, сатҳи баланди қанди хун, миопатия, гирсутизм, плетора, остеопороз, шикастаҳои патологӣ, стрияҳои сурхи равшан, инчунин зиёдшавии майл ба осеби пӯст ва бофтаҳои нарм.
Зуҳуроти клиникие мушоҳида мешаванд, ки ба ин синну соли бемор хос нестанд, масалан остеопороз ва гипертензияи артериалӣ.
Дар кӯдакон таъхири қадкашӣ ва вазни барзиёди бадан мушоҳида шуда метавонад.
Инсиденталомаи ғадудҳои болои гурда, ки аломатҳои визуалии ба аденома монанд дорад, таваҷҷуҳи хосса ба худ мекашад.
Бо назардошти натиҷаҳои таҳлили якҷоя ба АКТГ, ташхиси дифференсиалии байни норасоии аввалия ва дуюмдараҷаи ғадуди болои гурда лозим аст.
Боз
Назначается при подозрении на синдром/болезнь Иценко-Кушинга (избыток: ожирение, растяжки, гипертония, слабость мышц) и на надпочечниковую недостаточность (снижение: слабость, потеря веса, низкое давление, пигментация), при гипертензии неясного генеза, для оценки реакции на стресс и контроля терапии.
Омодагӣ ба таҳлил
Хун аз раг бинобар ритми шабонарӯзӣ қатъиян субҳ (одатан соати 7–9) гирифта мешавад; баъзан хунгирии такрории бегоҳӣ лозим аст. Рӯзи пеш аз фишори асаб, машқи вазнин ва машрубот худдорӣ кунед. Як шабонарӯз пеш бо мувофиқати духтур доруҳои ба кортизол таъсиркунанда (аз ҷумла глюкокортикоидҳо) маҳдуд карда мешаванд. Пеш аз хунгирӣ 30 дақиқа оромӣ.
Тафсири натиҷаҳо
Баландшавӣ ҳангоми синдроми Кушинг, омосҳо, стресси равшан, депрессия, фарбеҳӣ, ҳомиладорӣ, қабули глюкокортикоидҳо ва эстрогенҳо рух медиҳад. Пастшавӣ — ҳангоми норасоии ғадуди болои гурда, осеби гипофиз, қабули дарозмуддат ва қатъи ногаҳонии стероидҳо.
Вақти гирифтани хун, стресси психоэмотсионалӣ ва ҷисмонӣ, хоб ва вайроншавиҳои он, ҳомиладорӣ ва контратсептивҳо, бемориҳои шадид, қабули стероидҳо таъсири сахт мерасонанд. Аз сабаби ритми шабонарӯзӣ ва ҳассосият ба стресс аксаран ченкуниҳои такрорӣ ва санҷишҳои иловагӣ лозиманд.
Натиҷаҳои таҳқиқот ташхис нестанд — тафсирро духтури муолиҷакунанда мегузаронад.