С протеині

Протеин С — К дәруменіне тәуелді сериндік протеаза болып табылатын табиғи антикоагулянт. Бауырда синтезделеді және қанда белсенді емес түрде болады. Оның белсендірілуі тромбиннің, Ха факторының және тромбомодулиннің әсерінен жүреді. Белсендірілгеннен кейін протеин С протеин S-пен кешен түзеді, ол эндотелий жасушалары мен тромбоциттердің мембраналарында орналасқан кальций иондары мен фосфолипидтердің қатысуымен кофактор ретінде әрекет етеді. Дәл осы кешен айқын антикоагулянттық белсенділікке ие.

Протеин С мен S кешені қанның ұюында маңызды рөл атқаратын Va және VIIIa факторларын инактивациялау арқылы антикоагулянттық әсер көрсетеді. Сонымен қатар ол фибриннің түзілуін бөгейді, фибринолизді белсендіреді және плазминогеннің тіндік активаторының синтезін ынталандырады. Протеин С тапшылығында протеин S тапшылығын да жоққа шығару қажет, әсіресе егер науқаста тромбоздық көріністер байқалса.

Протеин С тапшылығы веналық және артериялық тромбоздарға бейімділікпен көрінеді. Алайда клиникалық көрініс әрқашан тапшылық деңгейімен қатаң корреляцияламайды, әсіресе тапшылықтың тұқым қуалайтын түрлерінде. Протеин С-нің туа біткен тапшылығы басқа тұқым қуалайтын ұю факторларының тапшылықтарының арасында салыстырмалы жиі кездеседі, таралуы 0,4%-ға дейін жетеді.

Протеин С тапшылығы «варфариндік тері некрозының» патогенезінде түйінді рөл атқарады — бұл варфарин дозасымен тікелей байланысты емес сирек асқыну. Варфарин К дәруменіне тәуелді ұю факторларының (II, VII, IX және X) синтезін тежейді, бұл оның антикоагулянттық әсерін қамтамасыз етеді. Алайда ол К дәруменіне тәуелді протеин С синтезін де басады, оның деңгейі бірінші болып төмендейді. Протеин С тапшылығы болғанда мұндай күрт төмендеу ұюдың белсенуімен және тері тамырлары тромбозының дамуымен, одан кейінгі некрозбен қатар жүруі мүмкін. Осы асқынудың алдын алу үшін варфаринмен емдеуді бастар алдында протеин С деңгейін бағалау ұсынылады.

Протеин С және тромбоз: Лейден мутациясының әсері. V факторының Лейден мутациясы оны белсендірілген протеин С-нің әсеріне төзімді етеді, бұл тромбоз қаупін арттыратын патогенетикалық механизмдердің бірі. Жаңа туған нәрестелер мен ерте жастағы балаларда протеин С деңгейі әдетте төмен, бұл осы жас тобында тромб түзілу қаупін бағалауда ерекше назар аударуды талап етеді.

Осылайша, протеин С қанның антикоагулянттық жүйесінің аса маңызды элементі болып табылады. Оның тапшылығы ауыр тромбоздық асқынулардың дамуына әкелуі мүмкін, бұл варфарин сияқты антикоагулянттарды тағайындағанда мұқият диагностика мен бақылауды талап етеді.

Тромботикалық (артериялық және веналық) асқынулардың, әсіресе жас кезде пайда болғандардың себептерін анықтау: ӨАТЭ, инфаркт, инсульт, ТГВГ, жүктілікті көтере алмау, ПОНРП, ұрықты жоғалту синдромы және басқалары;
«Варфариндік тері некрозының» дамуын болдырмау үшін варфаринді тағайындар алдындағы тапшылық;
Варфаринді қабылдаудың басында тромботикалық асқынулардың пайда болуы.

Қан венадан алынады. Таңертең аш қарынға (8–12 сағат ашыққаннан кейін) немесе жеңіл тамақтан 3–4 сағат өткен соң тапсырған дұрыс; су ішуге болады. Алдыңғы күні майлы тағамнан, алкогольден, қарқынды дене жүктемесі мен күйзелістен аулақ болыңыз, тапсырар алдында 10–15 минут демалыңыз. Қабылдап жүрген дәрілер мен биологиялық белсенді қоспалар туралы дәрігерге айтыңыз. Физиоемшаралардан, рентгеннен және басқа аспаптық зерттеулерден кейін бірден тапсырмаңыз.