D vitamini retseptori sezgirligini aniqlash
Tavsif
Molekulyar-genetik tekshiruv: D vitamini retseptorining genetik sezgirligini aniqlash. Bemorning vena qonidan olingan DNK sida VDR genining polimorfizmlari aniqlanadi, bu gen yadro retseptorini kodlaydi va D vitaminining faol shakli (kalsitriol) u orqali ichakda kalsiy soʻrilishini, suyak toʻqimasining remodellanishini va bir qator boshqa jarayonlarni boshqaradi. Genotip hayot davomida oʻzgarmaydi, tekshiruv bir marta bajariladi.
VDR genining baʼzi variantlari retseptor samaradorligining pasayishi bilan bogʻliq: ularni tashuvchilarda suyak toʻqimasining mineral zichligi pastroq, osteoporoz va siniqlar xavfi yuqoriroq, D vitamini preparatlarini qabul qilishga javob esa kuchsizroq boʻlishi mumkin. Natija organizmning D vitamini bilan joriy taʼminlanganligini aks ettirmaydi (buning uchun qonda 25-OH D vitamini aniqlanadi), balki moyillikni baholash va profilaktikani individuallashtirishga yordam beradi.
Koʻrsatmalar: kimga va qachon topshirish kerak
Osteopeniya va osteoporozga genetik moyillikni baholash uchun, arzimas jarohatda yuz bergan siniqlarda, yosh davrda suyak toʻqimasi mineral zichligining pasayishida, 25-OH D vitaminining past darajasi saqlanib qolganda yoki D vitamini preparatlari yetarlicha qabul qilinganda samara yetarli boʻlmaganda, osteoporoz boʻyicha oilaviy anamnez ogʻirlashganda, shuningdek D vitamini va kalsiy taqchilligi profilaktikasini individual tanlash uchun tavsiya etiladi.
Tahlilga tayyorgarlik
Qon venadan olinadi. Ertalab och qoringa (8–12 soat ochlikdan keyin) yoki yengil ovqatdan 3–4 soat oʻtgach topshirish maqsadga muvofiq; suv ichish mumkin. Bir kun oldin yogʻli ovqat, alkogol, jadal jismoniy yuklama va stressdan saqlaning, topshirishdan oldin 10–15 daqiqa dam oling. Qabul qilayotgan dorilar va biologik faol qoʻshimchalar haqida shifokorga xabar bering. Fizioterapiya muolajalari, rentgen va boshqa asbobiy tekshiruvlardan keyin darhol topshirmang.
Natijalarni talqin qilish
VDR genining noqulay allellarining aniqlanishi (ayniqsa gomozigotali holatda) D vitamini retseptorining funksional faolligi pasayganini, suyak toʻqimasi mineral zichligining pasayishiga moyillik oshganini va 25-OH D vitamini darajasi nazorati ostida D vitamini hamda kalsiyning yuqoriroq dozalariga ehtiyoj boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi; qulay genotip retseptorning odatiy sezgirligiga mos keladi. Polimorfizmlar xavfga oʻrtacha hissa qoʻshadigan moyillikni belgilaydi, xolos: osteoporoz va D vitamini taqchilligi ovqatlanish, insolyatsiya, gormonal holat, turmush tarzi va boshqa genlarga ham bogʻliq.
Genetik test natijasi barqaror va D vitamini, kalsiy qabul qilinishi, mavsum va parhezga bogʻliq emas; qonning hujayraviy komponentlari quyilgandan va suyak koʻmigi transplantatsiyasidan keyin qon donor genotipini aks ettirishi mumkin. Natijani shifokor (endokrinolog, revmatolog, genetik) 25-OH D vitamini darajasi va densitometriya maʼlumotlari bilan birga baholaydi.
Tekshiruv natijalari tashxis emas — talqinni davolovchi shifokor amalga oshiradi.