Seliakiyada HLA-DQ2/DQ8 genotiplash
Tavsif
Vena qoni leykotsitlaridan ajratib olingan bemorning oʻz DNK sini molekulyar-genetik tekshirish (PZR): gliadin peptidlarini T-limfotsitlarga taqdim etuvchi va seliakiyaga genetik moyillikni belgilovchi HLA-DQ2 (DQ2.5, DQ2.2) va HLA-DQ8 geterodimerlarini kodlovchi II sinf HLA genlari (HLA-DQA1 va HLA-DQB1) allellarini aniqlash.
Seliakiya bilan ogʻrigan bemorlarning deyarli barchasi HLA-DQ2 va/yoki HLA-DQ8 tashuvchilari hisoblanadi, biroq bu gaplotiplar sogʻlom odamlarda ham keng tarqalgan. Shuning uchun testning asosiy ahamiyati — moyillik tugʻdiruvchi allellar boʻlmaganda seliakiyani istisno qilish; natija glyutensiz parhezga rioya qilishga bogʻliq emas.
Koʻrsatmalar: kimga va qachon topshirish kerak
Serologik testlar (toʻqima transglutaminazasiga, endomiziyga, deamidlangan gliadin peptidlariga antitanalar) va gistologik tekshiruvning noaniq natijalarida, oldindan tekshiruvsiz glyutensiz parhezga rioya qilayotgan bemorlarda, seliakiya bilan ogʻrigan bemorlarning birinchi darajali qarindoshlarida va xavf guruhlarida (1-tur qandli diabet, autoimmun tireoidit, Daun sindromi, IgA taqchilligi) keyingi kuzatuv zarurligi masalasini hal qilish uchun tayinlanadi.
Tahlilga tayyorgarlik
Qon venadan olinadi. Ertalab och qoringa (8–12 soat ochlikdan keyin) yoki yengil ovqatdan 3–4 soat oʻtgach topshirish maqsadga muvofiq; suv ichish mumkin. Bir kun oldin yogʻli ovqat, alkogol, jadal jismoniy yuklama va stressdan saqlaning, topshirishdan oldin 10–15 daqiqa dam oling. Qabul qilayotgan dorilar va biologik faol qoʻshimchalar haqida shifokorga xabar bering. Fizioterapiya muolajalari, rentgen va boshqa asbobiy tekshiruvlardan keyin darhol topshirmang.
Natijalarni talqin qilish
HLA-DQ2 va HLA-DQ8 allellarining yoʻqligi seliakiyani deyarli istisno qiladi (yuqori manfiy prognostik qiymat) va keyingi serologik kuzatuv odatda talab qilinmaydi. HLA-DQ2 va/yoki DQ8 ning aniqlanishi genetik moyillikni bildiradi, lekin tashxisni tasdiqlamaydi: bunday allellar sogʻlom odamlarning sezilarli qismida bor, kasallik esa tashuvchilarning faqat kichik qismida rivojlanadi. Seliakiya tashxisi serologik va gistologik maʼlumotlar boʻyicha qoʻyiladi.
Genotip hayot davomida oʻzgarmaydi, test bir marta bajariladi va ovqatlanish hamda dorilarga bogʻliq emas; natijaga yaqinda qon quyilishi yoki suyak koʻmigi transplantatsiyasi taʼsir qilishi mumkin. Natijani gastroenterolog yoki genetik izohlaydi.
Tekshiruv natijalari tashxis emas — talqinni davolovchi shifokor amalga oshiradi.