Jigarning alkogolsiz yogʻli kasalligi (PNPLA3 genidagi I148M)
Tavsif
Molekulyar-genetik tekshiruv: vena qonidan olingan DNK da PNPLA3 genidagi I148M (rs738409, C>G) variantini aniqlash. PNPLA3 geni gepatotsitlarda triglitseridlarning parchalanishida ishtirok etuvchi adiponutrin oqsilini kodlaydi; 148-pozitsiyada izoleytsinning metioninga almashinishi uning funksiyasini buzadi va jigarda yogʻ toʻplanishiga koʻmaklashadi. Genotip hayot davomida oʻzgarmaydi, tekshiruv bir marta bajariladi.
I148M varianti — jigarning alkogolsiz yogʻli kasalligining eng ahamiyatli genetik xavf omili: uni tashuvchilik yaqqolroq steatoz, steatogepatit, fibroz, sirroz va gepatotsellyular karsinoma xavfi oshishi, shuningdek jigar alkogol kasalligining ogʻirroq kechishi bilan bogʻliq. Natija kasallik avj olishining individual xavfini va kuzatuv jadalligini baholashga yordam beradi.
Koʻrsatmalar: kimga va qachon topshirish kerak
Jigarning alkogolsiz yogʻli kasalligida (UZI yoki elastografiya maʼlumotlariga koʻra steatoz, ALT va AST oshishi) steatogepatit, fibroz va sirrozga oʻtish xavfini baholash uchun, semizlik, 2-tur qandli diabet va metabolik sindromda, tana vazni normal boʻlgan odamlarda jigarning yogʻli kasalligida, sirroz va jigar saratoni boʻyicha oilaviy anamnez ogʻirlashganda, shuningdek prognozni baholash uchun jigar alkogol kasalligida tavsiya etiladi.
Tahlilga tayyorgarlik
Qon venadan olinadi. Ertalab och qoringa (8–12 soat ochlikdan keyin) yoki yengil ovqatdan 3–4 soat oʻtgach topshirish maqsadga muvofiq; suv ichish mumkin. Bir kun oldin yogʻli ovqat, alkogol, jadal jismoniy yuklama va stressdan saqlaning, topshirishdan oldin 10–15 daqiqa dam oling. Qabul qilayotgan dorilar va biologik faol qoʻshimchalar haqida shifokorga xabar bering. Fizioterapiya muolajalari, rentgen va boshqa asbobiy tekshiruvlardan keyin darhol topshirmang.
Natijalarni talqin qilish
CC (I148I) genotipi odatiy xavfga mos keladi; CG (I148M) geterozigotali genotipi jigarda yogʻ toʻplanishi, steatogepatit, fibroz, sirroz va gepatotsellyular karsinoma rivojlanishi xavfining oʻrtacha oshganini, GG (M148M) gomozigotali genotipi esa — sezilarli oshganini koʻrsatadi. Variantni tashuvchilik kasallik borligini bildirmaydi: xavf eng avvalo semizlik, insulinga rezistentlik va alkogol isteʼmol qilishda roʻyobga chiqadi, shuning uchun tashuvchilarda tana vaznini kamaytirish va jigar holatini muntazam nazorat qilish ayniqsa muhim.
Genetik test natijasi barqaror va parhez, tana vazni, jigar fermentlari faolligi va dori qabul qilishga bogʻliq emas; qonning hujayraviy komponentlari quyilgandan va suyak koʻmigi transplantatsiyasidan keyin qon donor genotipini aks ettirishi mumkin. Natijani shifokor (gastroenterolog, gepatolog) biokimyoviy koʻrsatkichlar, UZI va elastografiya maʼlumotlari bilan birga baholaydi.
Tekshiruv natijalari tashxis emas — talqinni davolovchi shifokor amalga oshiradi.