Kodi Г347-1

Soʻlakda kortizolni aniqlash. YuSSX-MS usuli (ertalab)

Biomaterialsoʻlak
Bajarish muddati7 дн
Uyga chiqishmumkin

Tavsif

Kortizol — buyrak usti bezi poʻstlogʻida AKTG gormoni nazorati ostida umumiy oʻtmishdosh xolesterindan ishlab chiqariladigan muhim steroid gormon. U «gipotalamus — gipofiz — buyrak usti bezlari» tizimida manfiy teskari aloqa orqali kalit rol oʻynaydi. AKTG kortizol darajasini oshiradi, biroq oshgan kortizol oʻz navbatida AKTG ishlab chiqarilishini bloklaydi. Buyrak usti bezi poʻstlogʻida ishlab chiqarilgan kortizol asosan qon plazmasi oqsillari bilan bogʻlanadi. Kortizolning faqat oz miqdori erkin holda qoladi va nishon-toʻqimalarga taʼsir koʻrsatadi. Jigarda metabolizmga uchragandan keyin kortizol siydik bilan chiqariladi. Gormonning yarim chiqarilish davri taxminan 80–100 daqiqa boʻlib, u glyukoza metabolizmi, immun javob va stress reaksiyalarini boshqarishda ayniqsa muhim rol oʻynaydi. Qondagi AKTG va kortizol konsentratsiyasi aniq sutkalik ritmga ega: eng yuqori daraja ertalab, eng past — kechqurun. Sogʻlom odamlarda ertalabki va kunduzgi kortizol konsentratsiyasi farqi 50% ni tashkil qiladi, ertalabki va kechki darajalar oʻrtasida esa — 350%. Kortizol sekretsiyasi yosh bilan kuchli oʻzgarmaydi; AKTG va kortizol sekretsiyasi ritmi uch yoshdan keyin oʻrnatiladi. Kattalar va bolalarda soat mintaqasi almashganda individual ritmning qayta oʻrnatilishi vaqt talab qiladi. Soʻlakdagi erkin kortizol qondagi kortizolning umumiy miqdoridan farq qiladi, uning konsentratsiyasi ham sutkalik ritm bilan boshqariladi va kechqurun eng past darajaga yetadi. Soʻlakdagi kortizol darajasi oʻzgarishlari turli holatlarni, jumladan Isenko-Kushing sindromini tashxislashda yordam berishi mumkin. Kechqurun soʻlakdagi kortizolni aniqlash giperkortizolizmni skrining qilishning qulay va samarali usuliga aylandi. Buyrak usti bezi yetishmovchiligi terapiyasi monitoringi soʻlakdagi kortizol darajasini oʻlchash orqali ham oʻtkazilishi mumkin. Soʻlakdagi kortizolning meʼyoriy qiymatlari soat 23–24 da 145 ng/dl dan oshmasligi kerak.

Yana

Определение концентрации лекарственного/токсического вещества: Определение кортизола в слюне. Метод ВЭЖХ-МС (утро). Анализ измеряет содержание препарата (или токсического соединения) в биоматериале. Для многих лекарств с узким терапевтическим диапазоном (например, противоэпилептических, иммуносупрессивных, сердечных) важно поддерживать концентрацию в определённых пределах — слишком низкая неэффективна, слишком высокая токсична. Это называется терапевтическим лекарственным мониторингом.

В токсикологическом контексте тот же принцип используют для выявления и оценки отравлений веществами и контроля их выведения.

Koʻrsatmalar: kimga va qachon topshirish kerak

Isenko-Kushing sindromiga xos turli xil kuchayib boruvchi simptomlarning mavjudligi: semizlik, arterial gipertenziya, giperglikemiya, miopatiya, pletora, osteoporoz, tez-tez patologik sinishlar, qizil striyalar, shuningdek teri va yumshoq toʻqimalar jarohatlanishiga moyillikning ortishi, hayz sikli buzilishi;
Bemorning yoshiga xos boʻlmagan, notipik klinik koʻrinishlarni kuzatish (masalan, osteoporoz va arterial gipertenziya);
Oʻsishi sekinlashgan va tana vazni ortiqcha bolalarda;
Adenomani vizual eslatuvchi buyrak usti bezi insidentalomasining aniqlanishi;
Glyukokortikoidlar bilan terapiya monitoringi.

Yana

Назначается для подбора и контроля дозы препарата с узким терапевтическим окном, при признаках недостаточной эффективности или токсичности лечения, при нарушении функции печени и почек (влияющих на выведение), при подозрении на передозировку или отравление, а также для контроля приверженности лечению. В токсикологии — при подозрении на употребление или отравление соответствующим веществом.

Tahlilga tayyorgarlik

Soʻlakni ertalab, soat 7 dan 9 gacha (odatda, agar shifokor aniq vaqtni koʻrsatmagan boʻlsa, uygʻongandan keyin bir soat ichida) oʻzingiz steril konteynerga yoki laboratoriyada olingan probirkaga yigʻasiz; hajmi kamida 1–2 ml. Bir sutka oldin alkogolni istisno qiling. Yigʻishdan 1 soat oldin ovqat yemang, chekmang, tish yuvmang va milklar qonashiga sabab boʻladigan har qanday harakatlarni istisno qiling; 10 daqiqa oldin ogʻizni suv bilan chayqang. Soʻlak ogʻizda toʻplanadi va balgʻam hamda koʻpiksiz konteynerga tupuriladi. Glyukokortikoidlar, shu jumladan malhamlar, kremlar va ingalyatsiyalar fonida tekshiruv maqsadga muvofiq emas — ular haqida shifokorga oldindan albatta xabar bering. Konteynerda yigʻish sanasi va aniq vaqtini koʻrsating; yetkazgunga qadar muzlatkichda saqlang.

Natijalarni talqin qilish

Soʻlakda kortizolning oshishi va sutkalik ritmning tekislanishi (kechga borib yetarlicha pasaymasligi) endogen giperkortitsizm (Kushing sindromi) uchun xos, kuchli stress, depressiya, semizlik, alkogolizmda ham kuzatilishi mumkin. Kortizolning pasayishi, ayniqsa ertalabki namunada, buyrak usti bezi yetishmovchiligi ehtimolini koʻrsatadi. Ertalabki namuna natijasi normal sutkalik ritmni hisobga olgan holda va, qoida tariqasida, sutkaning boshqa vaqtida olingan namunalar bilan solishtirib baholanadi.

Natijaga uygʻonishga nisbatan yigʻishning aniq vaqti, smenali ish grafigi va uyqu buzilishlari, stress va jismoniy yuklamalar, har qanday shakldagi glyukokortikoidlarni qabul qilish (tabletkalar, malhamlar, ingalyatsiyalar), chekish, yigʻishdan oldin ovqatlanish va tish yuvish, soʻlakka qon aralashishi taʼsir qiladi. Natijani endokrinolog klinik manzara va boshqa testlar (sutkalik siydikdagi kortizol, deksametazon sinamasi) bilan birgalikda baholaydi.

Tekshiruv natijalari tashxis emas — talqinni davolovchi shifokor amalga oshiradi.

Komplekslarga kiradi

Qayta qoʻngʻiroq

Ish vaqtida qayta qoʻngʻiroq qilamiz va tahlillarni tanlashga yordam beramiz.