Кортизол
Сипаттама
Кортизол — АКТГ қатысуымен холестериннен бүйрекүсті безінің қыртысында синтезделетін стероидты гормон. Гипоталамус, гипофиз және бүйрекүсті бездерінің арасындағы өзара әрекеттесу кері байланыс қағидаты бойынша жүзеге асады. АКТГ-нің жоғары деңгейі кортизолдың бөлінуін ынталандырады, ал кортизолдың жоғары деңгейі АКТГ өндірілуін бөгейді. Бүйрекүсті безінің қыртысы кортизолды қанға бөледі, онда ол ақуыздармен, негізінен транскортинмен байланысады. Тек бос кортизол биологиялық белсенділікке ие және тіндерге әсер етеді. Бауырда өңделіп, бүйректе сүзілгеннен кейін кортизол зәрмен шығарылады. Кортизолдың рөлі глюкоза алмасуын реттеуде, тамыр тонусын сақтауда, иммундық жауапқа және стреске реакцияға қатысуда. Қандағы АКТГ мен кортизол концентрациясының нақты тәуліктік ырғағы бар: АКТГ шыңы таңертең байқалады, ал кортизол шыңы — таңғы 8-де, ең төмен мәні кешке. Сау адамдарда кортизол деңгейінің таң мен күндіз арасындағы айырмасы 50%-ды, ал таң мен кеш арасында — 350%-ды құрайды. Кортизол деңгейі уақыт өте іс жүзінде өзгермейді. Секрецияның тәуліктік ырғағы өмірдің 3 жасынан кейін қалыптасады. Ересектерде ырғақтың өзгеруі уақыт белдеуін ауыстырғанда тек екі аптадан кейін болуы мүмкін. Кортизол деңгейінің өзгерістері жиі кортизолбайланыстырушы глобулин концентрациясымен байланысты, ол әйелдерде эстрогендерге, қалқанша безінің гиперфункциясына, диабетке немесе басқа ауруларға байланысты артуы мүмкін. Транскортиннің төмен деңгейі гипотиреозда, бауыр ауруларында, миеломада, семіздікте байқалады. Транскортин мөлшерінің кез келген өзгерісі қандағы кортизол деңгейінің өзгеруіне әкеледі.
Тағы
Кортизол — основной гормон стресса, вырабатываемый корой надпочечников под контролем гипофиза (АКТГ). Регулирует обмен углеводов, белков и жиров, артериальное давление, противовоспалительные реакции и адаптацию к стрессу. Имеет выраженный суточный ритм: максимум утром, минимум вечером.
Тест используют для оценки функции надпочечников и диагностики их гипер- и гипофункции.
Көрсетілімдер: кімге және қашан тапсыру керек
Иценко-Кушинг синдромына немесе ауруына тән көптеген және үдейтін симптомдар бар, олардың ішінде: артық салмақ, гипертензия, қандағы қанттың жоғары деңгейі, миопатия, гирсутизм, плетора, остеопороз, патологиялық сынықтар, ашық қызыл стриялар, сондай-ақ тері мен жұмсақ тіндердің зақымдануына бейімділіктің артуы.
Науқастың осы жасына тән емес клиникалық көріністер байқалады, мысалы остеопороз және артериялық гипертензия.
Балаларда бой өсуінің тежелуі және артық дене салмағы байқалуы мүмкін.
Аденомаға ұқсас көрнекі белгілері бар бүйрекүсті бездерінің инциденталомасы ерекше назар аудартады.
АКТГ-ге бірлескен талдау нәтижелерін ескере отырып, бастапқы және екіншілік бүйрекүсті безі жеткіліксіздігінің дифференциалды диагностикасы қажет.
Тағы
Назначается при подозрении на синдром/болезнь Иценко-Кушинга (избыток: ожирение, растяжки, гипертония, слабость мышц) и на надпочечниковую недостаточность (снижение: слабость, потеря веса, низкое давление, пигментация), при гипертензии неясного генеза, для оценки реакции на стресс и контроля терапии.
Талдауға дайындық
Қан венадан тәуліктік ырғаққа байланысты қатаң таңертең (әдетте 7–9 сағат) алынады; кейде кешкі қайталама алу қажет. Алдыңғы күні күйзелістен, қарқынды жүктемеден, алкогольден аулақ болыңыз. Бір тәулік бұрын дәрігермен келісе отырып кортизолға әсер ететін препараттарды (соның ішінде глюкокортикоидтарды) шектейді. Қан алар алдында 30 минут тыныштық.
Нәтижелерді түсіндіру
Жоғарылауы Кушинг синдромында, ісіктерде, айқын стресте, депрессияда, семіздікте, жүктілікте, глюкокортикоидтар мен эстрогендерді қабылдағанда болады. Төмендеуі — бүйрекүсті безі жеткіліксіздігінде, гипофиз зақымданғанда, стероидтарды ұзақ қабылдағанда және кенет тоқтатқанда.
Қан алу уақыты, психоэмоционалдық және дене стресі, ұйқы мен оның бұзылыстары, жүктілік пен контрацептивтер, жедел аурулар, стероидтарды қабылдау қатты әсер етеді. Тәуліктік ырғақ пен стресске сезімталдық себебінен жиі қайталама өлшеулер мен қосымша сынамалар қажет.
Зерттеу нәтижелері диагноз емес — түсіндіруді емдеуші дәрігер жүргізеді.